यसरी गर्नुस् ‘संस्थापक सेयरमा’ लगानी, २/४ वर्षमै हुनसक्छ लगानी दोब्बर

काठमाण्डौ । सेयर बजार यस्तो एउटा क्षेत्र हो, जहाँ पैसा कमाउन केही फरक सोच र लगानी आवश्यक पर्छ । त्यसो त पैसा कमाउन जुनसुकै क्षेत्र र पेशामा आफूलाई भिन्न रुपमा प्रस्तुत गर्नै पर्छ । पूँजीबजार पनि एउटा त्यस्तो क्षेत्र हो, जहाँ थोरै मान्छे मात्रै सफल भएका हुन्छन् । पूँजीबजारमा संस्थापक सेयर धनी , सवसाधरण सेयर धनी र अग्राधिकार सेयर धनी गरेर तीन प्रकारका सेयर धनी हुने गर्छन । संस्थापक सेयरधनी भनेको त्यो हो, जसले संस्था स्थापना कालदेखि नै संस्थामा आफ्नो श्रम र लगानी लगाएको हुन्छ ।  

त्यसैगरि, साधारण सेयरधनी भनेको त्यो हो, जसले दोस्रो बजारमा ब्रोकरमार्फत सेयर खरिदबिक्री गर्ने गर्छ । अग्राधिकार सेयरधनी भनेका त्यस्ता सेयरधनी हुन, जसमा संस्थापकहरुले निश्चित लाभांश दिने सर्तमा सेयर दिएका हुन्छन । यस्ता सेयरधनीहरुलाई कम्पनीको सञ्चालकमा जाने तथा भोटिङ अधिकार हुँदैन ।  

संस्थापक सेयरमा किन लगानी गर्ने ?

नेपालमा सेयरको फेस वा पार भ्यालु एक सय रुपैयाँ हुने गर्छ । यसको अर्थ सबै सेयरको वास्तविक मूल्य भनेको एक सय रुपैंया नै हो । अहिले बजारमा बैंक तथा वित्तीय क्षेत्रका केही कम्पनीहरुको सेयर एक सय रुपैंयामा नै पनि पाइरहेको छ । नेप्सेमा सूचिकृत १३ वटा उपसमूहमा पनि संस्थापक सेयर खरिद गर्न जलविद्युत क्षेत्र उत्तम देखिन्छ । यदि राम्रो सञ्चालन भएको खण्डमा र परियोजना समयमा नै सकिएको खण्डमा कम्पनीले उत्पादन गरेका विद्युत बिक्रीको निश्चितता विद्युत प्राधिकरणले गरेको हुन्छ ।  

यसकारण लगानीकर्ताले हाल फेस भ्यालु अर्थात एक सय रुपैंयाँमा गरेको लगानीको प्रतिफल पनि निश्चिता हन्छ । त्यसैगरि, जलविद्युत कम्पनीको सेयर ३ वर्षमा सर्वसाधरणमा परिणत हुने भएको कारण आफूलाई आवश्यक परेको खण्डमा दोस्रो बजारमा शतप्रतिशत सेयर नै पनि बेच्न सकिने हुन्छ ।  

यसकारण खासगरि जलविद्युत कम्पनीको संस्थापक सेयरमा गरिएको सेयर लगानी ३÷४ वर्षमा नै तीन चार गुणासम्म हुन सक्ने सम्भावना रहन्छ । तर यसो भन्दैमा सबै जलविद्युत कम्पनीहरुको संस्थापक सेयरमा आँखा चिम्लेर लगानी गर्नुस् भन्न भने खोजिएको होइन । सेयरमा लगानी गर्नु भन्दा पहिले कम्पनीको सञ्चालकहरु के कस्ता छन ? भन्ने विषय महत्वपूर्ण हुन्छ । यदि उनीहरुको बिगतमा राम्रो प्रोजेक्ट बनाएको अनुभव भएका दक्ष सञ्चालकहरु भएको खण्डमा र एक सय रुपैयाँमा नै सेयर पाइन्छ भने आफूसँग भएको बचतबाट संस्थापक सेयरमा लगानी गर्दा उत्तम हुन्छ । यसको लागि प्रोजेक्ट सकेसम्म सस्तो दरमा सम्पन्न भएको प्रोजेक्ट छान्न उपयुक्त हुन्छ ।  

यस्ता छन संस्थापक सेयर छनौट विधिः

–कोही बिशेषज्ञ तथा अनुसन्धान टोलीले मूल्याँकन तथा बिश्लेषण गरेपछि मात्रै लगानी गर्नुहोस । किनकी यसले तपाँइलाई सही निर्णय लिन सह्योग गर्छ ।

–साथीहरुले भनेकै आधारमा लगानी गर्छु भनेर लगानी नगर्नुहोस । आफ्नै बुझाइ र अनुसन्धानमा निर्णय लिनुहोस ।

–कम्पनीको वित्तीय अवस्था जाँच गर्नुहोस । यसमा कम्पनीको नेटवर्थ, वित्तीय विवरण, कम्पनीको भ्यालिड योजना , उत्पादन तथा बजार निश्चित भएको जस्ता विषय हेर्नुपर्छ ।  

–जलविद्युत परियोजनमा विशेष ध्यान दिनुहोस । जसमा प्रतिमेगावट लागत १५ देखि २० करोड मात्रै भएको , प्रतिमेगावाट आम्दानी ४ करोड भन्दा बढी भएको , पे ब्याक पिरेड कम भएको र विशेषज्ञसँगको सल्लाहामा लगानी गर्नुहोस ।

–आफ्नो लगानी क्षमता अनुसार लगानी गर्नुहोस ।

–बैधानिक प्रक्रिया अपनाउनुहोस् । जसमा ब्याक्गित रुपमा सेयर खरिद गर्दा कम्पनीसंग सिधै सम्पर्क गरेर खरिद गर्नुहोस ।  

–जोखिम न्यूनिकरण हुने गरि लगानी विविधिकरण अनुसार लगानी गर्नुहोस । एउटै प्रोजेक्टमा मात्रै ठुलो लगानी नगर्नुहोस ।