उच्च मूल्यका कारण सुन व्यवसाय मन्दी उन्मुख, बजेटको नयाँ कर दरले कस्तो परिरहेको छ प्रभाव ?

 

 

–रविन ठकुरी

काठमाण्डौ । बदलिँदो भू–राजनीतिक अवस्था र मध्य पूर्वमा सिर्जना भएको द्वन्दका कारण सुन पछिल्लो समय उच्च  मूल्यमा कारोबार भईरहेको छ। पछिल्लो समय सुनको मूल्य ३ लाख रुपैयाँमाथि पार गरेर कारोबार भइरहँदा नेपालका सुन व्यवसायी भने मर्कामा परिरहेका हुन् ।

सुन पसलमा खरिद गर्ने ग्राहकभन्दा बिक्री गर्नेको चाप बढेकाले सुन व्यवसाय मन्दीतर्फ उन्मुख भएको छ । राज्यले उनीहरुको माग र समस्यालाई वेवास्ता गरिदिँदा आगामी दिनमा सुन व्यवसायी पलायन हुनुपर्ने अवस्था आउने सुन व्यवसायीको भनाई छ ।

किन भइरहेछ सुनको मूल्यमा उतारचढाव ?

मध्यपूर्वमा पछिल्लो समय तनावको माहोल सिर्जना भइरहेको छ । अमेरिका, इजरायल र इरानबीचको भूराजनीतिक विवाद, आणविक कार्यक्रम, हर्मुज जलमार्गको नियन्त्रण र प्यालेस्टाइन–इजरायल द्वन्दका कारण यो विवाद उत्कर्षमा पुगेको हो ।

यसैबिच फेब्रुअरी २८, २०२६ मा संयुक्त राज्य अमेरिकाले इरानमाथि संयुक्त रुपमा गरेको अचानक सैन्य हमलाले इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनी र अन्य शीर्ष सैन्य तथा राजनीतिक नेतृत्वको मृत्यु भयो । यही विषयपछि गएर युद्धमा परिणत भयो । हालसम्म मध्यपूर्वको द्वन्द निरन्तर जारी छ ।

मध्यपूर्वको युद्धको असर नेपाल लगायत विश्वका करिब–करिब सबै राष्ट्रमा देखिएको छ । मध्य पूर्व युद्धका कारण विश्वको आर्थिक प्रणाली तहसनहस भएसँगै मूल्यबृद्धिले स्थान पाइरहेको छ । यस युद्धको बाछिटाबाट नेपाल पनि अछुतो हुन सकेको छैन ।

यस युद्धका कारण सुनको मूल्यले एकपछि अर्को क्रिर्तिमानी रेकर्ड कायम गरि कारोबार भइरहेको छ । ‘सुनको उच्च मूल्यका कारण व्यापार शून्य जस्तै छ । अहिले सुन पसलमा खरिद गर्नेभन्दा विक्री गर्नेको घुइँचो बढी छ । अब ग्राहकबाट थप सुन किन्न नसक्ने अवस्थामा छौं । माहोल यस्तै रहे सुन व्यवसायी पलायन हुन सक्दछन्’, नेपाल सुनचाँदी व्यवसायी महासंघका अध्यक्ष अर्जुन रसाइलीले भने ।

गत माघ १५ गते सुनको मूल्य हालसम्मकै उच्च विन्दु अर्थात प्रतितोला ३ लाख ३९ हजार ३ सय रुपैयाँ सुन हाल भने घटेको अवस्था छ । गएको २ देखि ३ दिनसम्मको अवधिलाई नियाल्दा सुन ३ लाख रुपैयाँ तल झरेर कारोबार भइरहेको अवस्था छ ।

‘युक्रेन, रसिया, पोल्याण्ड, जर्मनी र भारतले आफूसँग भएको सुन विक्रीको तयारी गर्दा हाल सुनको मूल्यमा कमी आइरहेको हो । सुनको मूल्यको बढ्दो उछालमा कमी ल्याएको हो ।’, महासंघका अध्यक्ष रसाइलीले बताए ।

पछिल्लो समय सुनको मूल्यमा उतारचढाव आउनुमा मध्यपूर्वको युद्ध र शक्ति राष्ट्रले आफुसँग भएको सुन विक्री गर्न खोज्नु नै प्रमुख कारण हो । बढ्दो मूल्यमा सुन खरिद गर्न नखोज्ने ग्राहक अहिले घट्दो मूल्यमा पनि खरिद गर्न चाहिरहेका छैनन् ।

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटले सुनमाथि लगाएको विलासिता शुल्क करमा परिमार्जन गरेको छ । बजेटले सुनमाथि लगाएको २ प्रतिशतको विलासिता शुल्क करलाई हटाएको छ । यसको सट्टा ०.५ प्रतिशतको सीप प्रवद्र्धन शुल्क लगाएको छ ।

बजेटले भन्सार शुल्क १० प्रतिशतबाट बढाएर २० प्रतिशत पुर्याएको छ । नयाँ भन्सार महशुलले सुनको मूल्यमा थप उछाल आउने देखिन्छ । बजेटले कायम गरेको नयाँ करको दर साउन १ गतेबाट लागू हुनेछ ।

‘सरकारको नयाँ कर दर साउनबाट लागू हुन्छ । अहिले मलमास चलिरहेको छ । मलमासमा ग्राहक नयाँ सुन खरिद गर्न चाहँदैनन् । मलमास अब केहि दिनमा सकिँदैछ । असार लागेपछि वास्तविक सुनको कारोबारको बारेमा थाहा हुन्छ ।’, उनले भने ।

हाल सुनको कारोबारमा आएको सुस्तताले सुन व्यवसाय मन्दी उन्मुख छ । व्यवसायको कारोबार शून्य प्रतिशतमा नै झरेको छ । व्यवसायी संकटतर्फ धकेलिएका छन् । यसमा आश्रित मजदुरको रोजगारी गुम्ने जोखिम पनि उत्तिकै छ ।

व्यवसाय जोगाउन सुन व्यवसायीको सरकारसँग अपिल  

आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटले सुन तथा चाँदीमा लगाउँदै आएको २ प्रतिशत विलासिता शुल्क हटाएको छ । यसको साटो उपभोक्ताबाट विक्रीमा ०.५ प्रतिशत सीप प्रवद्र्धन शुल्क थप असुल गर्ने व्यवस्था लागू गरिएको छ ।

विगतमा लगाउँदै आएको विलासिता शुल्क कर यो पटकको बजेटले पूर्ण रुपमा कटौति गरेको हो । विलासिता शुल्क करका कारण विगतमा महङ्गो भएको सुनको मूल्यलाई थोरै भएपनि राहत मिलेको थियो ।

तर आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को बजेटले सुनको भन्सार महशुल १० प्रतिशतबाट बढाएर २० प्रतिशत पुर्याएको छ । ५० ग्रामसम्मको काँचो सुनमा २० प्रतिशत भन्सार लाग्ने भएको हो । त्योभन्दा बढी थप ५० ग्रामसम्मका लागि थप ३ प्रतिशत शुल्कको व्यवस्था गरिएको छ । पहिलेभन्दा अहिले दोब्बर बढाइएको भन्सार महशुलले सुनको मूल्यमा थप उछाल ल्याउने संकेत गरिरहेको छ ।

‘अहिलेको बजेटले विलासिता शुल्क कर घटाएर राम्रो गर्यो । यस शुल्कका कारणले महङ्गो भएको सुनको मूल्यमा कमी आउन सक्दछ । तर यहि बजेटले दोब्बर बनाएको भन्सार महशुलका कारण सुनको मूल्यमा थप उछाल आउन सक्दछ । सुन व्यवसायलाई जोगाउन भन्सार दरको समायोजन हुनुपर्दछ’, महासंघ अध्यक्ष रसाइलीले भने ।

सुन व्यवसायलाई जोगाउन भन्सार दरको समायोजनसँगै दैनिक सुन आयातको कोटामा बृद्धि गर्नुपर्ने उनीहरुको माग छ । हाल दैनिक आयात गरिएको सुन बजारमा अपुग छ ।

नेपाल राष्ट्र बैंकले दैनिक आयात गर्ने सुनको कोटा २५ किलो बनाएको छ । तर यो सुन बजारको मागको आधारमा अझै अपुग छ । सुन बिक्रीको सिजनमा यो अपुग हुन्छ भने अफ सिजनमा यो बढी हुन्छ ।

‘दैनिक सुन आयातको कोटा ५० किलोग्राम पुर्याउनु पर्ने हाम्रो माग छ । यसो हुँदा बजारको मागअनुसार सुन पुर्याउन सकिन्छ’, उनले भने ।

भन्सार महशुललाई समायोजन गरि दैनिक सुन आयातको कोटालाई नबढाएसम्म सुन व्यवसायले राहत नपाउने उनीहरुको बुझाई छ ।

सरकारले यी मागको सम्बोधन नगरे सुन व्यवसाय मन्दी उन्मुख हुने उनीहरुको दाबी छ । यसका लागि उनीहरुले सरकारलाई निरन्तर दवाव दिँदै सहमतिमा ल्याउने प्रयास जारी राख्ने बताएका छन् ।