चीन, भारत लगायत एशियाली देशमा ऊर्जा संकटः इरान युद्धले तेल आपूर्तिमा खतरा

काठमाण्डौ । अमेरिका र इजरायलले इरानविरुद्ध सैन्य कारबाही तीव्र बनाएसँगै मध्यपूर्वमा उत्पन्न द्वन्द्वले विश्वव्यापी ऊर्जा बजारमा ठूलो असर पारिरहेको छ। विशेष गरी चीन, जापानलगायत एशियाली देशहरूका लागि यो नयाँ ऊर्जा संकट बनेको छ।

न्यूयोर्क टाइम्सका अनुसार, इरानको दक्षिणी सीमामा रहेको होर्मुज स्ट्रेटबाट विश्वको कुल तेल आपूर्तिको करिब एक-पाँचौं हिस्सा (२० प्रतिशत) गुज्रन्छ, जसमध्ये ठूलो मात्रा एशियाली देशहरूमा पुग्छ। चीन, जापान, दक्षिण कोरिया, ताइवान र भारत जस्ता देशहरू मध्यपूर्वबाट आधा वा सोभन्दा बढी तेल आयात गर्छन्। यस स्ट्रेटमा कुनै पनि अवरोध वा इरानद्वारा ब्लकेड भएमा यी देशहरूको अर्थतन्त्रमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।

चीनले आफ्नो समुद्री मार्गबाट आउने कच्चा तेलको आधाभन्दा बढी हिस्सा मध्यपूर्वबाट ल्याउँछ, जसमध्ये करिब एक-चौथाइ हिस्सा इरानबाटै आउँछ। युद्धका कारण इरानी तेल आपूर्ति प्रभावित भएपछि चीनले रुससँगको तेल आयात बढाउने प्रयास गरिरहेको छ। जापान जस्ता देशहरूमा पनि होर्मुज स्ट्रेटबाट गुज्रने तेलको निर्भरता उच्च छ, जसले ऊर्जा सुरक्षा जोखिममा पारेको छ।

यसअघि नै ट्रम्प प्रशासनको व्यापार युद्ध (ट्रेड वार) ले एशियाली अर्थतन्त्रहरूलाई दबाब दिइरहेको अवस्थामा अब यो इरान द्वन्द्वले तेल आपूर्तिको नयाँ खतरा थपेको छ। धेरै एशियाली राजधानीहरूमा सोमबारदेखि नै चिन्ता बढेको छ। यी देशहरूसँग केही हप्ता वा महिनाका लागि तेल तथा ग्यासको स्टक छ, तर यदि युद्ध लम्बियो वा होर्मुज स्ट्रेट बन्द भयो भने अर्थतन्त्रमा ठूलो धक्का लाग्न सक्छ।

विश्लेषकहरूका अनुसार, यो द्वन्द्वले विश्वव्यापी तेल मूल्यमा उछाल ल्याइसकेको छ र यदि स्थिति नियन्त्रणबाहिर गयो भने ऊर्जा संकटले मुद्रास्फीति तथा आर्थिक वृद्धिमा नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्छ। एशियाली देशहरू वैकल्पिक स्रोतहरू खोज्न र ऊर्जा सुरक्षा सुनिश्चित गर्न तत्काल प्रयासरत छन्।

(स्रोत: द न्यूयोर्क टाइम्स, मार्च, २०२६)