युरोपमा गर्मीको आतंक: ३ देशमै ३,७०० अतिरिक्त मृत्यु, वैज्ञानिक अनुमानमा मृत्युसंख्या २० हजार नाघेको दाबी

काठमाण्डौ । युरोपमा अत्यधिक गर्मी अब मौसमसम्बन्धी सामान्य असहजता मात्र रहेन, जनस्वास्थ्य, ऊर्जा, यातायात, कृषि, पर्यटन र वन डढेलोसम्म फैलिएको बहुआयामिक संकट बन्न थालेको छ। जुन अन्तिम सातादेखि जुलाई पहिलो सातासम्म पश्चिमी र दक्षिणी युरोपमा देखिएको रेकर्डतोड गर्मीले हजारौं मानिसको ज्यान गएको प्रारम्भिक तथ्यांक सार्वजनिक हुन थालेका छन्।

युरोपभर एउटै आधिकारिक मृत्युगणना अझै सार्वजनिक भएको छैन। तर, रोयटर्सका अनुसार फ्रान्स, बेल्जियम र नेदरल्याण्ड्समा मात्र जुन २० देखि २८ सम्मको गर्मीका कारण कम्तीमा ३,७०० ‘excess deaths’ अर्थात् सामान्य अवस्थाभन्दा बढी मृत्यु दर्ता भएका छन्। यो संख्या प्रारम्भिक भएकाले अझै बढ्न सक्ने चेतावनी सम्बन्धित स्वास्थ्य निकायहरूले दिएका छन्।

सबैभन्दा गम्भीर अवस्था फ्रान्समा देखिएको छ। फ्रान्समा जुन २२ देखि २८ सम्म २,०२५ अतिरिक्त मृत्यु दर्ता भएका छन्। फ्रान्सको सार्वजनिक स्वास्थ्य निकायका अनुसार सो साता मृत्यु संख्या अघिल्लो साताभन्दा २९ प्रतिशतले बढी थियो। घरमै मृत्यु हुनेको संख्या ९१ प्रतिशतले बढेको छ भने वृद्धाश्रममा ३७ प्रतिशत र अस्पतालमा करिब २० प्रतिशतले मृत्यु बढेको देखिएको छ। पेरिस क्षेत्र सबैभन्दा बढी प्रभावित रह्यो, जहाँ मृत्यु वृद्धिदर झण्डै ६३ प्रतिशत पुगेको थियो।

फ्रान्सको संकट केवल तथ्यांकमा मात्र सीमित रहेन। पेरिसका केही शवगृहहरूमा शव राख्ने ठाउँ अभाव हुन थालेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले उल्लेख गरेका छन्। अस्पतालहरूमा गर्मीका कारण हृदयघात, डिहाइड्रेसन, मिर्गौलासम्बन्धी समस्या र heat exposure का बिरामीको चाप बढेको थियो। बिरामीमा बालबालिकादेखि एक्लै बस्ने वृद्धवृद्धासम्म परेका थिए।

बेल्जियममा करिब १,२०० अतिरिक्त मृत्यु दर्ता भएको छ। तीमध्ये ५३० जना ८५ वर्ष वा सोभन्दा बढी उमेर समूहका थिए भने ६५ वर्षमुनिका १८० जनाको पनि मृत्यु भएको रिपोर्टमा उल्लेख छ। बेल्जियमको स्वास्थ्य मन्त्रालयले यस्तो स्तरको गर्मीजन्य अतिरिक्त मृत्यु आफ्नो देशका लागि ‘अभूतपूर्व’ भएको जनाएको छ। नेदरल्याण्ड्समा पनि करिब ४८० अतिरिक्त मृत्यु दर्ता भएको छ, जसमा धेरैजसो ८० वर्षमाथिका नागरिक थिए।

स्पेनमा पनि अवस्था चिन्ताजनक देखिएको छ। रोयटर्सले जुलाई २ मा सार्वजनिक गरेको रिपोर्टमा स्पेनले रेकर्ड गर्मीसँग जोडेर १,००० अतिरिक्त मृत्यु रिपोर्ट गरेको उल्लेख छ। यसअघि एपीले स्पेनको आधिकारिक निगरानी निकाय कार्लोस थर्ड हेल्थ इन्स्टिच्युटलाई उद्धृत गर्दै केही दिनको अवधिमा मात्र ३२७ मृत्यु गर्मीसँग सम्बन्धित हुन सक्ने अनुमान सार्वजनिक गरेको थियो।
यही बीचमा एउटा प्रारम्भिक वैज्ञानिक अनुमानले युरोपको वास्तविक गर्मीजन्य मृत्यु संख्या निकै माथि हुन सक्ने संकेत गरेको छ। जेनोडोमा प्रकाशित प्रारम्भिक विश्लेषणमा जुन २२ देखि २८ सम्म युरोपभर २०,३९० गर्मीजन्य मृत्यु भएको अनुमान गरिएको छ। यो सरकारी अन्तिम तथ्यांक होइन, तर यसले युरोपमा गर्मीको प्रभाव आधिकारिक प्रारम्भिक तथ्यांकभन्दा धेरै ठूलो हुन सक्ने संकेत दिएको छ।

गर्मीको भयावहता तापक्रम रेकर्डमा पनि देखिएको छ। एपीका अनुसार फ्रान्सको पिसोसमा तापक्रम ४३.८ डिग्री सेल्सियस पुगेको थियो। जर्मनीको सारब्रुकेनमा ४१.३ डिग्री सेल्सियस तापक्रम दर्ता भयो, जुन त्यहाँको नयाँ उच्च रेकर्ड हो। नेदरल्याण्ड्सले ३५ डिग्री सेल्सियसभन्दा माथिको लगातार तापक्रमका कारण पहिलोपटक extreme heat का लागि ‘code red’ चेतावनी जारी गरेको थियो।

गर्मीबाट बच्न नदी, नहर र तालतर्फ जाने क्रम बढ्दा अर्को जोखिम पनि देखियो। फ्रान्समा एक साताभित्र गर्मीसँग सम्बन्धित पानीजन्य घटनामा कम्तीमा ४० जनाको डुबेर मृत्यु भएको एपीले जनाएको छ। धेरै घटना युवासँग सम्बन्धित थिए, जसले अत्यधिक गर्मीका बेला असुरक्षित स्थानमा पौडी खेल्ने जोखिम बढेको देखाएको छ।

जुलाई ४–५ सम्म आइपुग्दा युरोपको संकट वन डढेलोतर्फ पनि सरेको छ। जुलाई ५ मा एपीले जनाएअनुसार पोर्चुगलको भोउजेला क्षेत्रमा लागेको भीषण आगोले १२ हजार हेक्टरभन्दा बढी क्षेत्र जलाएको छ। आगो नियन्त्रणका लागि १,२०० भन्दा बढी अग्निनियन्त्रक, करिब ४०० गाडी र १५ विमान परिचालित गरिएको थियो। स्पेन र इटालीले पनि पोर्चुगललाई अग्निनियन्त्रण सहयोग पठाएका छन्।

पोर्चुगलले यसअघि नै यूरोपेली संघ, स्पेन र मोरक्कोसँग अतिरिक्त अग्निनियन्त्रण विमान तयारी अवस्थामा राख्न आग्रह गरेको थियो। रोयटर्सका अनुसार देशका विभिन्न भागमा ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा बढी तापक्रम पुगेपछि पोर्चुगलले राज्यव्यापी सतर्कता लागू गर्दै जंगल क्षेत्रमा प्रवेश, मेसिन प्रयोग र नियन्त्रित आगो बाल्ने गतिविधिमा प्रतिबन्ध लगाएको थियो। शुक्रबार मात्रै २,८०० भन्दा बढी अग्निनियन्त्रक, ८६४ गाडी र ३२ विमानले ६ वटा डढेलो नियन्त्रणमा खटिएका थिए।

ग्रीसमा पनि आगलागीले स्वास्थ्य संकट थपेको छ। थेस्सालोनिकी नजिकैको रिसाइकलिङ प्लान्टमा आगो लागेपछि विषालु धुवाँ फैलिएको भन्दै स्थानीय बासिन्दालाई घरभित्रै बस्न र झ्यालढोका बन्द गर्न आग्रह गरिएको थियो। तीन उपनगर र विशेष आवश्यकता भएका १५७ व्यक्ति बस्ने केन्द्र खाली गराइएको थियो। केही घर र व्यवसायमा क्षति पुगेको प्रारम्भिक विवरण पनि आएको छ।

बेलायतमा पनि संकट सकिएको छैन। जुलाई ४ मा प्रकाशित गार्डियनको रिपोर्टअनुसार दक्षिण–पूर्वी इंग्ल्याण्डमा आगामी साताभर गर्मी बढेर ३४ डिग्री सेल्सियससम्म पुग्ने अनुमान गरिएको छ। यूके हेल्थ सेक्युरिटी एजेन्सीले जुलाई ४ देखि ११ सम्म धेरै क्षेत्रमा yellow heat-health alert जारी गरेको छ। चेतावनीमा कमजोर स्वास्थ्य भएका मानिसका लागि जीवन जोखिम बढ्न सक्ने र स्वास्थ्य सेवामाथि चाप पर्न सक्ने उल्लेख छ।

युरोपको अर्को ठूलो बहस एयर कन्डिसनिङ बनेको छ। गार्डियनले जुलाई ५ मा प्रकाशित रिपोर्टमा युरोप अहिलेसम्मकै सबैभन्दा खराब गर्मीको चपेटामा रहेको र जर्मनीमा स्थायी एयर कन्डिसनिङ भएका घरको हिस्सा केवल करिब ६ प्रतिशत मात्र रहेको उल्लेख गरेको छ। विश्व स्वास्थ्य संगठनका यूरोप प्रमुखले जोखिममा रहेका समूहका लागि अस्पताल, वृद्धाश्रम, विद्यालय र सार्वजनिक यातायातजस्ता स्थानमा चिसो व्यवस्थापनलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने बताएका छन्।

यो केवल स्वास्थ्य संकट होइन, आर्थिक संकट पनि बन्दैछ। रोयटर्सका अनुसार युरोपको पछिल्लो गर्मीले पावर सप्लाइ, रेल सेवा, बाहिरी काम, कार्यालय उत्पादकत्व र सार्वजनिक संरचनाको कमजोरी उजागर गरेको छ। जर्मनीमा ३० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथिको एक दिनको गर्मीले मात्रै ४३० मिलियन यूरो बराबरको उत्पादकत्व क्षति हुन सक्ने सरकारी अनुमान छ। स्विडेनमा अत्यधिक गर्मीले धातु रेल ट्र्याक बाङ्गिँदा मालवाहक रेल दुर्घटना भएको रिपोर्टसमेत आएको छ।

वैज्ञानिकहरूले यो गर्मीलाई केवल मौसमी संयोग मानेका छैनन्। World Weather Attribution का अनुसार पश्चिमी युरोपमा तापक्रम सामान्य मौसमी औसतभन्दा ५ देखि १२ डिग्री सेल्सियससम्म माथि पुगेको छ। उत्तर अफ्रिकाबाट आएको तातो हावा, लामो समय टिकेको उच्च चापीय प्रणाली र सफा आकाशले तापलाई अझ तीव्र बनाएको विश्लेषण गरिएको छ।

WWA सँग सम्बन्धित वैज्ञानिकहरूको विश्लेषणलाई उद्धृत गर्दै गार्डियनले पश्चिमी युरोपको पछिल्लो गर्मीलाई अहिलेसम्मकै सबैभन्दा व्यापक र गम्भीर heatwave भनेको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यस्तो स्तरको जुन महिनाको गर्मी मानव–सिर्जित जलवायु परिवर्तनबिना सम्भव नहुने थियो। उनीहरूले २००३ को तुलनामा आज यस्तै गर्मी करिब २ डिग्री सेल्सियस बढी तातो हुने र सन् १९७६ को तुलनामा झण्डै ३.५ डिग्री सेल्सियस बढी हुने बताएका छन्।

यसले युरोपलाई कठिन प्रश्नतर्फ धकेलेको छ—गर्मी अब अस्थायी मौसम होइन, नयाँ सामान्य अवस्था बन्दै गएको हो कि ? फ्रान्सका भरिँदै गएका शवगृह, बेल्जियमको अभूतपूर्व अतिरिक्त मृत्यु, पोर्चुगलका जंगलमा फैलिएको आगो, ग्रीसको विषालु धुवाँ, बेलायतका स्वास्थ्य चेतावनी र कमजोर घर-संरचना सबैले एउटै संकेत गरेका छन्: युरोप अब चिसो महादेशको पुरानो मानसिकताबाट बाहिर निस्किन बाध्य हुँदैछ।