युद्धले घुमायो जहाज: चीनको तेल भारततर्फ

काठमाण्डौ । इरानमा जारी युद्धका कारण विश्वव्यापी रूपमा कच्चा तेलको आपूर्ति संकुचित (टाइट) बन्दै गएको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा क्रूड तेलको मूल्यमा उल्लेख्य वृद्धि गराएको छ। यसैबीच भारतले ऊर्जा आपूर्ति सुनिश्चित गर्न रूसी कच्चा तेलको खरिद उल्लेखनीय रूपमा बढाएको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमका अनुसार रूसी तेल बोकेको एक जहाज चीनतर्फ गइरहेको अवस्थामा मार्ग परिवर्तन गर्दै भारततर्फ मोडिएको छ। उक्त जहाज मार्च २१ मा न्यू म्याङ्गलोर बन्दरगाह पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ। पछिल्लो समय भारतीय रिफाइनरी कम्पनीहरूले करिब ३० मिलियन ब्यारेल कच्चा तेल खरिद गरिसकेका छन्।

चीनबाट भारततर्फ मोडिँदै जहाजहरू

ब्लूमबर्गको रिपोर्टअनुसार ‘एक्वा टाइटन’ नामक ट्यांकरमा जनवरी अन्त्यतिर बाल्टिक सागरको एक बन्दरगाहबाट युराल क्रूड लोड गरिएको थियो र यो चीनको रिझाओ बन्दरगाहतर्फ गइरहेको थियो। तर केही दिनअघि उक्त जहाजले दक्षिण चीन सागरबाट आफ्नो मार्ग परिवर्तन गर्दै भारतीय तटतर्फ मोडिएको हो।

यसअघि मार्च ५ मा अमेरिकाले भारतलाई रूसी तेल खरिदका लागि ३० दिनको अस्थायी छुट दिएको थियो। हालै अमेरिकाले अन्य केही देशहरूलाई पनि रूसी तेल खरिदमा लचिलो नीति अपनाएको बताइएको छ।

फेरि बढ्यो रूसी तेलको माग

युक्रेन युद्धपछि भारत रूसबाट सबैभन्दा धेरै तेल खरिद गर्ने देशमध्ये अग्रस्थानमा थियो। तर अमेरिकी दबाबका कारण पछिल्लो समय भारतले रूसी तेलको आयात घटाएको थियो, जसका कारण रूसले चीनलाई छुटमा तेल बेच्न बाध्य भएको थियो।

तर होर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रमा जहाज आवागमन प्रभावित भएपछि भारतले पुनः रूसी तेलको खरिद बढाएको देखिन्छ। यससँगै जापान र दक्षिण कोरियाले पनि रूसी तेल खरिद गर्न सक्ने सम्भावना बढेको छ, जसले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा रूसी तेलको मूल्य थप बढ्न सक्ने संकेत दिएको छ।

धेरै ट्यांकर भारततर्फ मोडिँदै

ऊर्जा विश्लेषण कम्पनी Vortexa Ltd. का अनुसार रूसी तेल बोकेका कम्तीमा ७ वटा ट्यांकरहरूले चीनको सट्टा भारततर्फ आफ्नो मार्ग परिवर्तन गरेका छन्। त्यस्तै ‘सुएजम्याक्स जौजौ एन’ नामक अर्को जहाज पनि भारतको सिका बन्दरगाहतर्फ अग्रसर रहेको छ, जुन मार्च २५ मा गुजरात तटमा पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।

उक्त जहाजमा कजाखस्तानको CPC ब्लेन्ड क्रूड लोड गरिएको छ, जुन रूसको ब्ल्याक सीस्थित नोभोरोसियस्क बन्दरगाहबाट चीनको रिझाओतर्फ पठाइएको थियो। तर मार्चको मध्यतिर यो पनि मार्ग परिवर्तन गर्दै भारततर्फ मोडिएको हो।

ऊर्जा आपूर्ति र भू-राजनीतिक समीकरण परिवर्तनतर्फ

विश्लेषकहरूका अनुसार मध्यपूर्वमा बढ्दो द्वन्द्व, होर्मुज मार्गमा जोखिम र पश्चिमी देशहरूको नीतिगत लचकताले विश्व ऊर्जा व्यापारको मार्ग नै परिवर्तन गर्न थालेको छ। यसले भारतजस्ता ठूला उपभोक्ता देशलाई अल्पकालीन राहत दिए पनि दीर्घकालमा मूल्य अस्थिरता र आपूर्ति जोखिम अझ बढ्न सक्ने चेतावनी दिइएको छ।