यो वर्ष १९ कम्पनीको संस्थापकतर्फको लक–इन अवधि सकिँदै, बजारलाई कस्तो प्रभाव पार्ला ?

काठमाण्डौ । यो वर्ष एक दर्जन भन्दा बढी कम्पनीको सेयरको लक–इन पिरियड सकिँदैछ । हिमालयन रि इन्स्योरेन्ससहित १९ कम्पनीको संस्थापक समूहतर्फको सेयरको लक–इन पिरियड २०८३ भित्र सकिने भएको हो ।

विशेषगरी निश्चित समूहका लगानीकर्ताले आफ्नो सेयर तोकिएको समयसम्म बेच्न नपाउने कानूनी व्यवस्था नै लक–इन पिरियड हो । सेयरबजारमा एकैचोटी धरै सेयर बिक्री भएर मूल्यमा अस्वभाविक दबाब नपरोस् भन्ने उद्देश्यका साथ नेपाल धितोपत्र बोर्डले ‘लक–इन पिरियड’को व्यवस्था गरेको हो ।

नेपालमा सामान्यतया संस्थापक सेयर, आयोजना प्रभावित स्थानीय बासिन्दालाई वितरण गरिएको सेयर, कर्मचारीलाई छुट्याइएको सेयर र म्युचुअल फण्डलाई आईपीओमा छुट्याएको सेयरमा लक–इन पिरियडको व्यवस्था हुन्छ ।

सोमध्ये म्युचुअल फण्डलाई छुट्याइएको सेयरमा ६ महिनाको लागि लकइन अवधि रहने व्यवस्था छ भने अन्य सेयरको लागि ३ वर्षसम्म लकइन अवधि रहने व्यवस्था छ ।

सर्वसाधारण लगानीकर्ताले आईपीओमार्फत पाएको सेयरमा भने लकइन अवधि हुँदैन, जसमा वैदेशिक रोजगारीमा गएका नेपालीहरुलाई छुट्याएको सेयर कोटा पनि समावेश हुन्छ ।

बजारमा सम्बन्धित कम्पनीको सेयर सूचीकृतपश्चात् सर्वसाधारणले लगानी गरेको सेयरमात्रै कारोबारमा आउछ । ६ महिनापछि म्युचुअल फण्डहरुलाई छुट्याइएको सेयरको लकइन सकिन्छ भने आयोजना प्रभावितलाई बाँडेको सेयर र संस्थापकले लगानी गरेको सेयरको लकइन तीन वर्षपछि खुल्दछ ।

नेपाल धितोपत्र बोर्डको नियमअनुसार कुनैपनि कम्पनीले सर्वसाधारणका लागि निष्कासन गरेको कुल सेयरमध्ये वैदेशिक रोजगारमा गएका नेपालीलाई १० प्रतिशत, आयोजना प्रभावित स्थानीयका लागि १० प्रतिशत, म्युचुअल फण्ड र कर्मचारीहरुका लागि ५ प्रतिशत सेयर छुट्याउनुपर्ने व्यवस्था छ ।

विशेषगरी लकइन अवधि सकिएका कम्पनीहरुको सेयर दोस्रो बजारमा बिक्री चाप बढ्ने देखिन्छ । म्युचुअल फण्ड भन्दा संस्थापकको लकइन अवधि सकिदा बजारमा सेलिङ प्रेसर आउँछ र बजारमूल्यमा उच्च गिरावट आउने देखिन्छ ।

संस्थापकको लइ–कन अवधि सकिएपछि बजारलाई पार्न सक्ने प्रभाव

संस्थापकको लक–इन अवधि सकिएपछि बजारमा पर्ने प्रभाव संस्थापकहरुले वास्तवमै कति सेयर बेच्न चाहन्छन्, लक–इन खुल्ने सेयरको मात्रा र कम्पनीप्रतिशतको लगानीकर्ताको धारणामा निर्भर रहन्छ ।

संस्थापकको लक–इन अवधि सकिएपछि दोस्रो बजारमा यसले सम्भावित नकारात्मक प्रभाव पार्न सक्ने देखिन्छ ।

बजारमा ठूलो परिमाणमा संस्थापक सेयर खुल्दा केही संस्थापकले नाफा बुक गर्न सेयर बेच्न सक्छन् । साथै मागभन्दा बढी आपूर्ति बढेर सेयरको मूल्य घट्न सक्ने प्रचुर सम्भावना रहन्छ ।

साथै लगानीकर्ताको मनोविज्ञानमा पनि यसले असर पार्न सक्छ । अब बजारमा सेयर बिक्री चाप बढ्छ भन्ने लगानीकर्ताको सोचाई हुन्छ र कहिलेकाही वास्तविक बिक्री नभएपनि मूल्यमा दबाब आउने देखिन सक्छ ।

कुन कम्पनीको लक–इन कहिले सकिँदै ?