राष्ट्र बैंकको रिपोर्ट : वित्तीय समावेशिता सूचकांक ०.४७ बाट बढेर ०.५३ पुग्यो

काठमाण्डौ । नेपाल राष्ट्र बैंकले विकसित गरेको वित्तीय समावेशीकरण सूचकांक (एफआईआई) ले नेपालमा वित्तीय समावेशीताको स्तर र प्रगतिलाई व्यापक मूल्यांकन गरेको छ। यो सूचकांक मानव विकास सूचकांक (एचडीआई) जस्तै विधिबाट गणना गरिन्छ र ० देखि १ को स्केलमा सामान्यीकृत गरिन्छ। उच्च अंकले बढी वित्तीय समावेशीतालाई संकेत गर्दछ।

सूचकांकमा ५५ विभिन्न सूचकहरू प्रयोग गरिएका छन्, जसमा पहुँचका लागि १५, उपयोगका लागि १५ र गुणस्तरका लागि २५ सूचकहरू छन्। प्रत्येक आयामको विशेष वजन छ: पहुँचलाई ३५%, उपयोगलाई ४५% र गुणस्तरलाई २०%।

आर्थिक वर्ष २०२४/२५ मा समग्र एफआईआई ०.४७ बाट बढेर ०.५३ पुगेको छ, जसले वित्तीय सेवाहरूको पहुँच, उपयोग र गुणस्तरमा स्थिर र व्यापक सुधारलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

सबै तीन आयामहरूमा उत्साहजनक प्रदर्शन देखिएको छ। पहुँच सूचकांक ०.४७ बाट बढेर ०.५३ पुगेको छ, जसले देशभर वित्तीय संस्थाहरू, सेवा बिन्दुहरू र डिजिटल वितरण च्यानलहरूको निरन्तर विस्तारलाई संकेत गर्दछ। उपयोग सूचकांक ०.४९ बाट ०.५४ पुगेको छ, जसले व्यक्ति र घरपरिवारहरूबाट बैंकिङ, डिजिटल भुक्तानी, बीमा र अन्य वित्तीय सेवाहरूको बढ्दो संलग्नतालाई देखाउँछ। विशेष रूपमा, गुणस्तर सूचकांक ०.४१ बाट ०.५० पुगेको छ, जसले वित्तीय साक्षरता, उपभोक्ता संरक्षण संयन्त्रहरू, पारदर्शिता र समग्र ग्राहक अनुभवमा अर्थपूर्ण लाभलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।

यी नतिजाहरूले नेपाल राष्ट्र बैंक र अन्य सरोकारवालाहरूद्वारा अपनाइएका नीतिगत पहलहरू, डिजिटल वित्तीय नवाचारहरू र नियामक उपायहरूको सकारात्मक प्रभावलाई उजागर गर्दछन्। प्रगति उल्लेखनीय भए पनि, डिजिटल पूर्वाधारलाई मजबुत बनाउने, वित्तीय साक्षरता प्रवर्द्धन गर्ने र समावेशी तथा उपभोक्ता-केन्द्रित वित्तीय सेवाहरू सुनिश्चित गर्ने निरन्तर प्रयासहरू नेपालमा वित्तीय समावेशीताको गहिराइ बढाउन र समावेशी आर्थिक वृद्धिलाई समर्थन गर्न आवश्यक छन्।

नेपाल राष्ट्र बैंकको वित्तीय समावेशीकरण तथा उपभोक्ता संरक्षण विभाग (एफआईसीपीडी) ले यो सूचकांक जारी गरेको हो। थप जानकारीका लागि बैंकको आधिकारिक वेबसाइटमा सम्पर्क गर्न सकिन्छ।