दुबई प्रोपर्टी बजारमा ‘साइकोलोजिकल झट्का’, लगानीकर्ताले रोके डिल

काठमाडौं। मध्यपूर्वमा बढ्दै गएको भू–राजनीतिक तनावले विश्वकै सबैभन्दा गतिशील रियल एस्टेट बजारमध्ये एक मानिने दुबईको सम्पत्ति बजारलाई नयाँ दबाबमा पारेको छ। इरान र खाडी क्षेत्रका केही भागमा तनाव बढेपछि संयुक्त अरब इमिरेट्सका केही क्षेत्रमा हमलाका खबर सार्वजनिक भएका छन्, जसले अन्तर्राष्ट्रिय लगानीकर्तामा मनोवैज्ञानिक त्रास सिर्जना गरेको छ।

यसको प्रत्यक्ष प्रभाव दुबईको रियल एस्टेट बजारमा देखिन थालेको छ। विशेषगरी भारतीय लगानीकर्ताहरूले दुबईमा भइरहेका नयाँ प्रोपर्टी डिलहरू अस्थायी रूपमा रोक्न थालेका छन्। यसले भारतीय खरिदकर्तालाई लक्षित गरेर परियोजना ल्याएका डेभलपरहरूमा तत्काल दबाब सिर्जना गरेको छ।

तर बजार विश्लेषकहरूका अनुसार अहिले देखिएको प्रभाव मुख्यतः लगानीकर्ताको मनोभाव (sentiment) मा सीमित छ, बजारको आधारभूत संरचना भने अझै मजबुत रहेको दाबी गरिएको छ।

रेकर्ड उचाइमा पुगेको बजार

रियल एस्टेट कन्सल्टेन्सी एनारॉक (ANAROCK) का कार्यकारी निर्देशक तथा रिसर्च एन्ड एडभाइजरी प्रमुख डॉ. प्रशांत ठाकुरका अनुसार दुबईको सम्पत्ति बजार निकै मजबुत आधारसहित हालको तनावमा प्रवेश गरेको थियो।

उनका अनुसार सन् २०२५ मा मात्र दुबईमा करिब AED ९१७ अर्ब (झन्डै २५० अर्ब अमेरिकी डलर) बराबरको रियल एस्टेट कारोबार भएको थियो, जुन यसको इतिहासकै सबैभन्दा ठूलो स्तर हो।

त्यस अवधिमा २ लाख ७० हजारभन्दा बढी प्रोपर्टी डिल सम्पन्न भएका थिए, जसले बजारमा लगानीकर्ताको बलियो सहभागिता र उच्च तरलता देखाएको छ।

विशेषगरी आवासीय रियल एस्टेट बजार यस वृद्धिको प्रमुख चालक बनेको छ।

-करिब २ लाख आवासीय कारोबार

-कुल मूल्य AED ५३८ अर्ब

-सन् २०२१ पछि आवासीय सम्पत्तिको मूल्य ६०–७५ प्रतिशतसम्म बढेको

विश्लेषकहरूका अनुसार महामारीपछि दुबई विश्वकै सबैभन्दा बलियो हाउसिङ साइकिलमध्ये एकमा प्रवेश गरेको छ।

बजार मनोविज्ञानको प्रभाव

विशेषज्ञहरूका अनुसार भू–राजनीतिक तनावको पहिलो प्रभाव प्रायः मूल्यमा तत्काल गिरावट होइन, कारोबार गतिविधिमा सुस्तताका रूपमा देखिन्छ।

तर यसपटकको द्वन्द्वमा एउटा नयाँ पक्ष देखिएको छ— दुबई स्वयं पनि हमलाको सम्भावित दायरामा आएको खबर। यसले मध्यपूर्वको सुरक्षित आर्थिक केन्द्रका रूपमा दुबईले लामो समयदेखि बनाएको प्रतिष्ठालाई परीक्षणमा राखेको छ।

यद्यपि भौतिक क्षति सीमित रहेको भए पनि, विश्वभरका लगानीकर्तामा यसको मनोवैज्ञानिक असरलाई बेवास्ता गर्न नसकिने विश्लेषकहरू बताउँछन्।

पर्यटन क्षेत्रमा पनि असरको जोखिम

मध्यपूर्वको पर्यटन उद्योग करिब ३६७ अर्ब डलर मूल्यको मानिन्छ। यदि तनाव लामो समयसम्म कायम रह्यो भने यसले पर्यटनमा पनि असर पार्न सक्छ।

उद्योगका अनुमानअनुसार भू–राजनीतिक अस्थिरताका कारण

-२३ देखि ३८ मिलियनसम्म पर्यटक घट्न सक्ने

-पर्यटन आम्दानीमा ३४ देखि ५६ अर्ब डलरसम्म कमी आउने सम्भावना छ।

-यदि यस्तो भयो भने दुबईका शर्ट–टर्म रेन्टल अपार्टमेन्ट, होटल तथा रिटेल सम्पत्तिमा प्रत्यक्ष असर देखिन सक्छ।

तर दुबईको आवासीय सम्पत्ति माग केवल पर्यटनमा निर्भर छैन। यहाँको ठूलो विदेशी (expatriate) जनसंख्याले आवास मागलाई स्थिर आधार प्रदान गरिरहेको छ।

भारतीय लगानीकर्ताको ठूलो भूमिका

दुबईको सम्पत्ति बजारमा भारतीय नागरिक सबैभन्दा ठूलो विदेशी लगानीकर्ता समूह मानिन्छन्।

आंकडाअनुसार विदेशी प्रोपर्टी खरिदमध्ये २०–२२ प्रतिशत हिस्सा भारतीय लगानीकर्ताको छ।

यसका प्रमुख कारणहरू:

-भारत र दुबईबीचको भौगोलिक निकटता

-यूएई दिरहम अमेरिकी डलरसँग जोडिएको हुँदा मुद्रा स्थिरता

-६–९ प्रतिशतसम्म आकर्षक भाडा प्रतिफल (rental yield)

भारतीय मूलका डेभलपरहरूले पनि दुबईमा आफ्नो उपस्थिती विस्तार गरिरहेका छन्। यद्यपि बजारमा अझै Emaar, DAMAC, Nakheel र Meraas जस्ता स्थानीय कम्पनीहरूको प्रभुत्व कायम छ। अनुमानअनुसार भारतीय मूलका डेभलपरहरूको परियोजना पाइपलाइनमा ८–१० प्रतिशत हिस्सा रहेको छ।

के फेरिन सक्छ कथा ?

विश्लेषकहरूका अनुसार अहिले देखिएको सुस्तता अस्थायी हुन सक्छ। इतिहासले देखाएको छ कि दुबईको रियल एस्टेट बजारले भू–राजनीतिक झट्काबाट छिट्टै उबरने क्षमता बारम्बार प्रदर्शन गरेको छ।

यसैले धेरै विज्ञहरूको विश्वास छ: यदि क्षेत्रीय तनाव लामो समयसम्म चर्किएन भने दुबईको सम्पत्ति बजार पुनः तीव्र गतिमा फर्किन सक्छ।