'जहाजमा लुक्ने कुनै ठाउँ छैन, आकाशबाट के खस्ला भन्ने त्रास छ': इराननजिकै समुद्रमा फसेका पानीजहाज कामदारको हृदयविदारक बयान

काठमाण्डौ । अमेरिकी–इजरेली आक्रमणको प्रत्युत्तरस्वरूप इरानले हर्मुज स्ट्रेट पार गर्न खोज्ने जहाजहरूलाई निशाना बनाउन सक्ने चेतावनी दिएपछि पर्सियन खाडीको समुद्री मार्ग अहिले युद्धको छायाँमा परेको छ। विश्वकै सबैभन्दा व्यस्त तेल यातायात मार्ग मानिने उक्त क्षेत्र अहिले ट्याङ्कर र मालवाहक जहाजमा काम गर्ने हजारौँ कामदारका लागि भयावह कार्यस्थलमा परिणत भएको छ।

समुद्रमा काम गर्ने धेरै कामदारका अनुसार अहिले आकाशमा ड्रोन, क्रुज क्षेप्यास्त्र र लडाकु विमान देखिनु लगभग दैनिक दृश्यजस्तै बनिसकेको छ।

यूएई नजिकैको समुद्री क्षेत्रमा रहेको एक तेल ट्याङ्करमा कार्यरत पाकिस्तानी कामदार ‘आमिर’ भन्छन्, “मैले धेरै पटक इरानी ड्रोन र क्रुज क्षेप्यास्त्र निकै कम उचाइमा उडिरहेको देखेको छु। कहिलेकाहीँ लडाकु विमानको ठूलो आवाज पनि सुनिन्छ, तर ती कुन देशका हुन् भन्ने थाहा हुँदैन।”

उनका अनुसार सबैभन्दा ठूलो डर भनेको आकाशमै अवरुद्ध गरिएका ड्रोन वा क्षेप्यास्त्र जहाजमै खस्ने सम्भावना हो।

त्यस्तै, बर्मेली नाविक ‘हेइन’ पनि हरेक दिन समुद्रमा बढ्दो तनाव प्रत्यक्ष देखिरहेका छन्।

“केही दिनअघि बिहानै दुई लडाकु विमानहरूले एकअर्कामाथि गोली चलाए। त्यतिबेला हामी जहाजमै काम गरिरहेका थियौँ,” उनले भने, “त्यस्तो अवस्थामा जहाजमा लुक्ने सुरक्षित ठाउँ पनि हुँदैन, हामी जहाजको भित्री भागतिर भाग्नु बाहेक विकल्प हुँदैन।”

सुरक्षाका कारण उनीहरूको वास्तविक नाम सार्वजनिक गरिएको छैन।

हजारौँ जहाजकर्मी समुद्रमै अलपत्र

मध्यपूर्व क्षेत्रमा कति समुद्री कामदार अलपत्र परेका छन् भन्ने स्पष्ट तथ्याङ्क छैन। तर ‘बाङ्ग्लादेश मर्चेन्ट मरिन अफिसर्स एसोसिएसन’का अध्यक्ष क्याप्टेन अनाम चौधरीका अनुसार यो संख्या करिब २० हजार हुन सक्ने अनुमान छ।

उनका अनुसार केही जहाजहरू खुला समुद्रमा फसेका छन् भने केही बन्दरगाहमै रोकिएका छन्। तर कुन स्थिति बढी जोखिमपूर्ण छ भन्ने छुट्याउन गाह्रो छ।

“बन्दरगाहभित्र रहेका मानिसहरू आफू सुरक्षित भएको ठान्छन्,” चौधरी भन्छन्, “तर युद्धका क्रममा बन्दरगाहमै रहेका जहाजहरूमा पनि बमबारी भएका उदाहरण छन्।”

उनको संस्थाले हालसम्म कम्तीमा सात जहाज क्षेप्यास्त्र वा अन्य प्रोजेक्टाइल आक्रमणबाट क्षतिग्रस्त भएको जानकारी पाएको छ।

मार्च १ मा रिपब्लिक अफ पलाउमा दर्ता भएको ‘स्काइलार्क’ नामक ट्याङ्करमा भएको आक्रमणमा एक कामदारको मृत्यु भएको चौधरी बताउँछन्। आगलागीपछि उद्धार गरिएका चालकदलका सदस्यहरू गम्भीर मानसिक आघातमा पुगेका थिए।

बन्दरगाह वा खुला समुद्र: दुबै जोखिमपूर्ण

तेल ट्याङ्कर चालक क्याप्टेन एम मन्सूरका अनुसार आक्रमणबाट बच्न समुद्रमा हुनु वा बन्दरगाहमा हुनुबीच खासै अन्तर छैन।

“यदि कसैले जहाजलाई लक्ष्य बनायो भने समुद्र होस् वा बन्दरगाह, उनीहरूले आक्रमण गर्न सक्छन्,” उनले भने।

तर सामान्य अवस्थामा भने ठूला जहाजहरू तटबाट टाढा हुँदा केही सुरक्षित हुने उनको अनुभव छ।

“खुला समुद्रमा जहाज सञ्चालन गर्न सहज हुन्छ,” उनले भने, “साँघुरा जलमार्ग वा बन्दरगाहमा भने जहाज दुर्घटनाको जोखिम पनि हुन्छ।”

सञ्चार र नेभिगेशन प्रणालीमा समस्या

युद्धले समुद्री यात्रामा अर्को ठूलो समस्या पनि सिर्जना गरेको छ-सञ्चार र नेभिगेशन प्रणालीमा अवरोध।

इरानमा इन्टरनेट र फोन सेवा बारम्बार बन्द हुने भएकाले त्यहाँ रहेका जहाजकर्मीका परिवारले आफ्ना आफन्तसँग सम्पर्क गर्न कठिनाइ भोगिरहेका छन्।

इरान नजिकैको बन्दरगाहमा रहेको जहाजमा काम गर्ने आफ्नो छोराबारे चिन्तित अली अब्बास भन्छन्, “केही दिनअघि मात्रै कुरा भएको थियो। त्यतिबेला उनले क्षेप्यास्त्र आक्रमण भएको बताएका थिए।”

त्यस घटनामा उनका छोरा जोगिए पनि एक भारतीय कामदार घाइते भएका थिए।

“यो कुरा मैले घरमा कसैलाई भनेको छैन,” उनी भन्छन्, “उनीहरू झन् डराउनेछन्।”

पछिल्लो आक्रमणपछि भने उनले छोरासँग सम्पर्क गर्न सकेका छैनन्।

जीपीएस प्रणालीमा हस्तक्षेप

समुद्रमा रहेका जहाजहरूले जीपीएस नेभिगेशन प्रणालीमा अवरोध पनि अनुभव गरिरहेका छन्।

दक्षिण कोरिया र म्यानमारका चालकदल सदस्यसहितको जहाज सञ्चालन गरिरहेका कप्तान सिओ-जनका अनुसार पछिल्ला दिनमा जीपीएस प्रणालीमा हस्तक्षेप अत्यधिक बढेको छ।

“पहिले कहिलेकाहीँ मात्र समस्या हुन्थ्यो,” उनी भन्छन्, “तर पछिल्ला केही दिनमा यो निकै गम्भीर भएको छ।”

दुबई बन्दरगाहमा प्रवेश गर्दा उनीहरूले जीपीएस बिना नै जहाज सञ्चालन गर्नुपरेको उनले बताए।

पानी र खाद्यान्नको संकट

सुरक्षा जोखिमसँगै जहाजकर्मीहरूलाई अब खानेकुरा र पिउने पानी सकिने चिन्ता पनि थपिएको छ।

सिओ-जनको जहाजमा अझै १५ दिन पुग्ने ताजा खाद्यान्न छ, तर पिउने पानीको अवस्था चिन्ताजनक बनेको छ।

“समुद्री पानी प्रशोधन गरेर प्रयोग गर्न सकिन्छ, तर जहाज स्थिर अवस्थामा हुँदा त्यो प्रक्रिया कठिन हुन्छ,” उनले भने।

पाकिस्तानी जहाजकर्मी मसूदका अनुसार जहाजमा सामान ल्याएको दुई महिना भइसकेको छ।

हेइनका अनुसार युद्धअघि जहाजमा बुफे शैलीमा खाना पाइन्थ्यो। तर अहिले कडा कोटा प्रणाली लागू गरिएको छ।

“हामीलाई अहिले दिनमा चारवटा साना मासुका टुक्रा र एक कचौरा तरकारी मात्र दिइन्छ,” उनले भने।

कामदारहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो जोखिम

समुद्रमा रहेका धेरै कामदारहरूलाई आफू युद्धमा प्रत्यक्ष सहभागी नभए पनि जोखिममा परेको महसुस भइरहेको छ।

“यदि ड्रोन वा क्षेप्यास्त्र जहाजमा खस्यो भने बीमाले जहाज र मालसामानको क्षति त भरपाई गर्छ,” आमिर भन्छन्, “तर मान्छेको जीवनको मूल्य बीमाले तिर्न सक्दैन।”

उनका अनुसार अहिलेको युद्धले पर्सियन खाडी हुँदै हुने समुद्री व्यापारमा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने सम्भावना छ।

क्याप्टेन चौधरी पनि यही चिन्ता व्यक्त गर्छन्।

“जहाजहरूलाई युद्धको निशाना बनाउनु हुँदैन,” उनी भन्छन्, “किनकि त्यसको सबैभन्दा ठूलो मूल्य निर्दोष जहाजकर्मीहरूले चुकाउनुपर्छ।”

-(बीबीसी, रोयटर्स, अलजजिरा लगायतका मिडियामा प्रकाशित सामाग्रीहरुको सहयोगमा तयार रिपोर्ट ।