‘तिम्रो अफिसमा बन्दुक लिएर आउँछु’: विश्वका टप एआईका कार्यकारी त्रसित

काठमाण्डौ । कृत्रिम बुद्धिमत्ता अर्थात् एआईले विश्व अर्थतन्त्रमा नयाँ सम्भावना सिर्जना गरिरहेको दाबी भइरहँदा यही प्रविधिका कारण रोजगारी गुम्ने, सामाजिक असमानता बढ्ने र मानिसको भूमिकालाई मेसिनले विस्थापित गर्ने डर पनि तीव्र बनेको छ। यस्तो असन्तुष्टि अब बहस र विरोधमा मात्र सीमित नरही एआई कम्पनीका उच्च अधिकारीको सुरक्षामै गम्भीर चुनौती बन्न थालेको छ।

विश्वका चर्चित एआई कम्पनीका प्रमुख तथा कर्मचारीलाई लक्षित धम्की, कार्यालय प्रवेशको प्रयास र हिंसात्मक घटनामा उल्लेख्य वृद्धि भएपछि ओपनएआई, एन्थ्रोपिकलगायत कम्पनीहरूले आफ्ना अधिकारीको व्यक्तिगत सुरक्षा कडा बनाएका छन्। कतिपय कम्पनीले कर्मचारीलाई सार्वजनिक स्थानमा कम्पनीको लोगो भएको पोसाक नलगाउन र संवेदनशील विषयमा बोल्दा सतर्क रहनसमेत निर्देशन दिन थालेका छन्।

एन्थ्रोपिकको कार्यालयभित्रै पुगे संदिग्ध व्यक्ति

अमेरिकी पत्रिका ‘द वाल स्ट्रिट जर्नल’ले प्रहरी अभिलेख, कम्पनीका वक्तव्य र सुरक्षा विज्ञहरूको भनाइ उद्धृत गर्दै हालका महिनामा एआई कम्पनीविरुद्धका धम्की तीव्र रूपमा बढेको जनाएको छ।

सन् २०२६ अप्रिल १५ मा एक व्यक्ति कर्मचारीसँगै सुरक्षित प्रवेशद्वार पार गरेर एन्थ्रोपिकको कार्यालयभित्र प्रवेश गरेको रिपोर्टमा उल्लेख छ। उनले सुरक्षा कर्मचारीलाई एक वरिष्ठ अधिकारीको नाम लेखिएको खाम देखाउँदै ती अधिकारीको ज्यान जोखिममा रहेको चेतावनी दिएका थिए। उक्त घटना कुनै भौतिक क्षति वा गिरफ्तारीबिना अन्त्य भए पनि कम्पनीको सुरक्षा व्यवस्थामाथि गम्भीर प्रश्न उठाएको थियो।

एन्थ्रोपिकले नक्कली परिचय प्रयोग गरी रोजगारीका लागि आवेदन दिने व्यक्ति, आफ्नो बौद्धिक काम चोरी भएको आरोप लगाउने व्यक्ति तथा रकम फिर्ता माग्दै कार्यालय आउने धम्की दिने ग्राहकसँग सम्बन्धित अन्य सुरक्षा घटना पनि सामना गरेको रिपोर्टमा उल्लेख छ। यस्ता अभिव्यक्तिलाई अमेरिकी प्रहरीले सम्भावित गम्भीर धम्कीका रूपमा अभिलेख गरेको थियो।

साम अल्टम्यानको निवासमाथि आक्रमण प्रयास

एन्थ्रोपिकको कार्यालयमा भएको घटनाभन्दा केही दिनअघि ओपनएआईका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत साम अल्टम्यानको सान फ्रान्सिस्कोस्थित निवासमा आगो लगाउने उपकरण फ्याँकिएको आरोपमा टेक्सासका २० वर्षीय युवक पक्राउ परेका थिए।

अमेरिकी अभियोजन अधिकारीका अनुसार उनीमाथि हत्या प्रयास, आगजनी प्रयास तथा विस्फोटक पदार्थसँग सम्बन्धित अभियोग लगाइएको छ। घटनामा कोही घाइते भएका थिएनन्। अधिकारीहरूले बरामद गरेको दस्तावेजमा एआई उद्योग र त्यसका नेतृत्वकर्ताप्रति तीव्र आक्रोश व्यक्त गरिएको बताइएको छ। आरोपितले अदालतमा आफू निर्दोष रहेको जिकिर गरेका छन् र आरोपको अन्तिम परीक्षण बाँकी छ।

यो घटनापछि अल्टम्यानले एआईका जोखिमबारे बहस आवश्यक भए पनि त्रास र हिंसा भड्किने भाषा प्रयोग नगर्न आग्रह गरेका थिए। घटनाले एआईको सम्भावित जोखिमबारे कम्पनीहरूले गर्ने सार्वजनिक सञ्चारसमेत पुनर्विचार गर्नुपर्ने अवस्था सिर्जना गरेको छ।

अनलाइन धम्की सात गुणाले बढेको दाबी

ठूला कम्पनीका लागि सामाजिक सञ्जाल र डार्क वेबमा देखिने सम्भावित जोखिमको निगरानी गर्ने ‘लाइफराफ्ट’लाई उद्धृत गर्दै वाल स्ट्रिट जर्नलले फेब्रुअरीको अन्त्यदेखि मेसम्म एआई अधिकारी र डाटा सेन्टरलाई लक्षित अनलाइन धम्की सात गुणासम्म बढेको जनाएको छ।

एआईका कारण कर्मचारी कटौती हुने, ठूलो मात्रामा विद्युत् र पानी खपत हुने तथा प्रविधिको लाभ सीमित कम्पनी र लगानीकर्तामा केन्द्रित हुने चिन्ताले यस्तो आक्रोशलाई थप बल पुर्‍याएको सुरक्षा विज्ञहरूको विश्लेषण छ। तर सबै धम्की रोजगारी गुम्ने डरकै प्रत्यक्ष परिणाम हुन् भन्ने निष्कर्ष भने स्थापित भइसकेको छैन।

अधिकारीको सुरक्षामा करोडौँ डलर

बढ्दो जोखिमसँगै अमेरिकी प्रविधि कम्पनीहरूले प्रमुख कार्यकारी र उच्च अधिकारीको सुरक्षामा गर्ने खर्च पनि तीव्र रूपमा बढाएका छन्।

कार्यकारी पारिश्रमिकसम्बन्धी विवरण विश्लेषण गर्ने संस्था इक्विलरको अध्ययनअनुसार सन् २०२४ मा विश्लेषण गरिएका एसएन्डपी ५०० कम्पनीमध्ये ३१.३ प्रतिशतले आफ्ना अधिकारीलाई कुनै न कुनै प्रकारको सुरक्षा सुविधा उपलब्ध गराएका थिए। यो अनुपात सन् २०२१ को तुलनामा उल्लेख्य रूपमा बढेको हो।

वाल स्ट्रिट जर्नलको पछिल्लो विश्लेषणअनुसार सन् २०२५ मा एसएन्डपी ५०० अन्तर्गतका ३८.१ प्रतिशत प्रविधि कम्पनीले कार्यकारी सुरक्षासम्बन्धी खर्च सार्वजनिक गरेका थिए, जबकि सन् २०२१ मा यस्तो अनुपात २६.८ प्रतिशत थियो।

प्यालेन्टिर, ओर्‍याकल र सेल्सफोर्सजस्ता कम्पनीले व्यक्तिगत सुरक्षाकर्मी, सुरक्षित यात्रा, आवास सुरक्षा र जोखिम निगरानीमा गर्ने खर्च उल्लेख्य रूपमा बढाएको रिपोर्टमा जनाइएको छ।

एन्थ्रोपिकले सन् २०२४ देखि चौबीसै घण्टा सुरक्षा व्यवस्था लागू गरेको र कर्मचारीहरूलाई नयाँ जोखिम तथा सम्भावित धम्कीबारे नियमित जानकारी दिने गरेको बताएको छ।

प्रयोग बढ्दै, विश्वास घट्दै

एआईप्रति बढिरहेको विरोधको पृष्ठभूमिमा अमेरिकी नागरिकमा प्रविधिप्रतिको अविश्वास तीव्र बन्दै गएको सर्वेक्षणहरूले देखाएका छन्।

क्विनिपियाक विश्वविद्यालयले मार्च २०२६ मा सार्वजनिक गरेको सर्वेक्षणमा ५५ प्रतिशत अमेरिकीले एआईले आफ्नो दैनिक जीवनमा फाइदाभन्दा बढी नोक्सान पुर्‍याउने धारणा राखेका थिए। ३४ प्रतिशतले मात्र यसले बढी फाइदा गर्ने बताएका थिए। त्यस्तै, करिब तीन चौथाइ उत्तरदाताले सरकारले एआई नियमनका लागि पर्याप्त काम नगरेको धारणा राखेका थिए।

एआईको प्रयोग बढिरहे पनि त्यसले दिने सूचनामाथि पूर्ण विश्वास गर्ने मानिसको संख्या न्यून देखिएको छ। यसले प्रविधिको विकास र सामाजिक स्वीकार्यताबीच ठूलो दूरी सिर्जना भइरहेको संकेत गर्छ।

‘जागिर सकिन्छ’ भन्ने सन्देशले आक्रोश

प्यालेन्टिरका प्रमुख कार्यकारी एलेक्स कार्पले एआई र श्रमसम्बन्धी एक सम्मेलनमा रोजगारी गुम्ने डरलाई निरन्तर उचाल्दा समाजमा आक्रोश बढ्न सक्ने चेतावनी दिएका थिए।

मानिसलाई आफ्नो जागिर चाँडै समाप्त हुने सन्देश दिइरहँदा उनीहरू प्रविधि र त्यसको नेतृत्व गर्ने व्यक्तिप्रति आक्रामक बन्न सक्ने उनको तर्क थियो।

एआई कम्पनीहरूमाथि बढ्दो सुरक्षा खतरा केवल कानुन कार्यान्वयनको विषयमात्र होइन। यसले प्रविधि उद्योगले रोजगारी, असमानता, डाटा सुरक्षा र सामाजिक प्रभावबारे जनतासँग कसरी संवाद गर्छ भन्ने गम्भीर प्रश्न पनि उठाएको छ।

एआईको फाइदाबारे मात्रै प्रचार गर्ने तर त्यसले विस्थापित गर्न सक्ने श्रमिक, प्रभावित समुदाय र बढ्दो सामाजिक चिन्तालाई बेवास्ता गर्ने हो भने प्रविधिप्रतिको अविश्वास अझ गहिरिन सक्नेछ। बढ्दो धम्कीले एआई उद्योगलाई अब राम्रो प्रविधि निर्माणसँगै समाजको विश्वास जोगाउने चुनौतीसमेत थपिदिएको छ।

-समाचार एजेन्सीहरुको सहयोगमा तयार रिपोर्ट