लघुवित्तको 'हेल्थ रिपोर्ट': को बलियो, को आईसीयूमा ?

काठमाण्डौ । चालु आर्थिक वर्षको चैत मसान्तसम्मको तथ्याङ्कले देशका लघुवित्त वित्तीय संस्थाहरूको समग्र अवस्था मिश्रित देखाएको छ। राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको मुख्य वित्तीय सूचकांकअनुसार अधिकांश लघुवित्त नाफामा रहे पनि खराब कर्जा, पूँजी पर्याप्तता, तरलता र प्रतिफलका आधारमा संस्थाहरूबीच ठूलो असमानता देखिएको छ।

चैत मसान्तसम्म ५१ लघुवित्त संस्थाको कुल कर्जा लगानी ५ खर्ब २२ अर्ब रुपैयाँ नाघेको छ। कुल निक्षेप तथा बचत २ खर्ब २३ अर्ब रुपैयाँ र कुल सापटी २ खर्ब ३९ अर्ब रुपैयाँ हाराहारी देखिन्छ। समग्र लघुवित्त क्षेत्रको औसत पूँजी कोष अनुपात १२.०२ प्रतिशत, कोर क्यापिटल अनुपात १०.८६ प्रतिशत, खराब कर्जा १०.७१ प्रतिशत, वार्षिकीकृत आरओए १.४७ प्रतिशत र आरओई ११.५८ प्रतिशत रहेको छ।

यसले लघुवित्त क्षेत्र अझै नाफामै भए पनि कर्जाको गुणस्तरमा गम्भीर दबाब रहेको संकेत गर्छ। औसत एनपीएल नै दोहोरो अंकमा पुग्नु लघुवित्त क्षेत्रका लागि सहज संकेत होइन।

बलिया लघुवित्त: पूँजी, नाफा र कर्जा गुणस्तर तीनै पक्ष सन्तुलित

तालिकाका आधारमा साना किसान, फर्स्ट माइक्रोफाइनान्स र आरएसडीसीजस्ता होलसेल लघुवित्त तुलनात्मक रूपमा निकै बलिया देखिन्छन्। यी संस्थाको पूँजी कोष अनुपात उच्च छ। फर्स्ट माइक्रोफाइनान्सको पूँजी कोष अनुपात ३३.२८ प्रतिशत, आरएसडीसीको २३.९४ प्रतिशत र साना किसानको १७.३७ प्रतिशत देखिनु जोखिम बहन क्षमताका हिसाबले सकारात्मक हो।

रिटेल लघुवित्ततर्फ छिमेक, डिप्रोक्स, जीवन विकास, नेशनल माइक्रोफाइनान्स, ग्लोबल आईएमई लघुवित्त, महुली, सपोर्ट, गुराँस, गणपति, अभियान र नेस्डो समृद्धि तुलनात्मक रूपमा बलिया समूहमा पर्छन्।

छिमेक लघुवित्तको खराब कर्जा २.४१ प्रतिशत मात्रै छ, जबकि नेट नाफा ९० करोड ६४ लाख रुपैयाँभन्दा बढी छ। डिप्रोक्सको नाफा ६८ करोड रुपैयाँभन्दा माथि र आरओई २०.९२ प्रतिशत छ। जीवन विकासको नाफा ६२ करोड रुपैयाँभन्दा बढी छ र खराब कर्जा ४.८० प्रतिशतमा सीमित छ। नेशनल माइक्रोफाइनान्सले ५८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी नाफा कमाउँदै एनपीएल ४.७० प्रतिशतमा राखेको छ।

ग्लोबल आईएमई लघुवित्त, महुली, सपोर्ट र गुराँसजस्ता संस्थामा पनि नाफा, आरओई र खराब कर्जाबीच सन्तुलन देखिन्छ। सपोर्टको आरओई २५.३७ प्रतिशत र खराब कर्जा ३.३१ प्रतिशत छ। गुराँसको खराब कर्जा ३.४१ प्रतिशत मात्र छ भने आरओई २३.७७ प्रतिशत छ। यी संस्थाहरूले सानो आकारमै भए पनि वित्तीय अनुशासन कायम राखेको देखिन्छ।

मध्यम अवस्थामा रहेका संस्था: नाफा छ, तर जोखिम पनि बढ्दै

निरधन उत्थान, स्वावलम्बन, स्वरोजगार, मिथिला, सूर्योदय वोमी, लक्ष्मी, हिमालयन, एनएमबी, मेरो, समता घरेलु, ग्रामीण विकास, आशा, सम्पदा, महिला, मनुषी, आत्मनिर्भर लगायतका संस्था मध्यम अवस्थामा देखिन्छन्।

 

यी संस्थाहरू नाफामा छन्, तर केहीमा खराब कर्जा उच्च छ वा पूँजी अनुपात कमजोर छ। उदाहरणका लागि निरधन उत्थानको नाफा १५ करोड रुपैयाँभन्दा बढी भए पनि खराब कर्जा १३.९५ प्रतिशत छ। स्वावलम्बनको नाफा ३२ करोड रुपैयाँभन्दा माथि छ, तर खराब कर्जा १०.९४ प्रतिशत छ। सूर्यदया वोमीको नाफा १८ करोड रुपैयाँभन्दा बढी छ, तर खराब कर्जा १७.९० प्रतिशत पुगेको छ।

 

समता घरेलु लघुवित्तको कृषि कर्जा अनुपात १०० प्रतिशतभन्दा बढी देखिन्छ, तर खराब कर्जा १५ प्रतिशत छ। आशाको नाफा राम्रो भए पनि खराब कर्जा ९.८८ प्रतिशत छ। आत्मनिर्भरको आरओए ३.१० प्रतिशत र पूँजी कोष १९.१३ प्रतिशत भए पनि खराब कर्जा ११.१७ प्रतिशत रहेकाले यसलाई पूर्ण रूपमा सुरक्षित भन्न सकिने अवस्था छैन।

दयनीय वा उच्च जोखिममा रहेका संस्था: खराब कर्जा र घाटाले दबाब

केही लघुवित्तको अवस्था भने गम्भीर दबाबमा देखिन्छ। नेरुडे मिर्मिरे, विजय, फरवार्ड, जनउत्थान, इन्फिनिटी, युनिक नेपाल, धौलागिरी, सीवाईसी नेपाल, सञ्जीवनी, एनआईसी एशिया लघुवित्त र मातृभूमि उच्च जोखिम समूहमा देखिन्छन्।

नेरुडे मिर्मिरेको खराब कर्जा २४.४९ प्रतिशत छ र संस्था १२ करोड ४५ लाख रुपैयाँ घाटामा छ। विजय लघुवित्त पनि २ करोड ६८ लाख रुपैयाँ घाटामा छ, खराब कर्जा १८.९५ प्रतिशत छ। सञ्जीवनी लघुवित्तको अवस्था सबैभन्दा कमजोर देखिन्छ, जसको खराब कर्जा १०० प्रतिशत पुगेको छ र संस्था घाटामा छ। यसको आरओए ऋणात्मक २.५८ प्रतिशत र आरओई ऋणात्मक १७.१६ प्रतिशत छ।

इन्फिनिटीको खराब कर्जा २३.९३ प्रतिशत, धौलागिरीको २३.६२ प्रतिशत, जनउत्थानको २१.४५ प्रतिशत, नेस्डो समृद्धिको २१.३४ प्रतिशत र सीवाईसी नेपालको १९.७० प्रतिशत छ। यी संस्थाहरू नाफामा भए पनि खराब कर्जाको बोझले भविष्यको नाफा, पूँजी र लाभांश क्षमतामा दबाब पार्न सक्छ।

मातृभूमि लघुवित्तको पूँजी कोष अनुपात ५.३२ प्रतिशत मात्र छ। युनिक नेपालको पूँजी कोष ६.२८ प्रतिशत र खराब कर्जा १९.५३ प्रतिशत छ। फरवार्ड लघुवित्तको पूँजी कोष ७.२७ प्रतिशत र खराब कर्जा १८.९१ प्रतिशत छ। यी सूचकले पूँजीको बफर कमजोर र कर्जा जोखिम उच्च रहेको देखाउँछन्।

क्षेत्रीय निष्कर्ष: नाफा बाँचेको छ, तर खराब कर्जा मुख्य खतरा

समग्रमा लघुवित्त क्षेत्रले ९ महिनामा करिब ७ अर्ब ७ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको देखिन्छ। तर, औसत खराब कर्जा १०.७१ प्रतिशत पुग्नु गम्भीर चेतावनी हो। केही बलिया संस्थाले राम्रो नाफा र कम एनपीएल देखाए पनि कमजोर संस्थाहरूमा खराब कर्जा, न्यून पूँजी कोष र ऋणात्मक प्रतिफल देखिएको छ।

अब लघुवित्त क्षेत्रको मुख्य चुनौती नयाँ कर्जा विस्तार होइन, पुरानो कर्जाको गुणस्तर सुधार, असुली क्षमता वृद्धि, पूँजी सुदृढीकरण र जोखिम व्यवस्थापन हो। राष्ट्र बैंकको यो तथ्याङ्कले स्पष्ट संकेत गर्छ: लघुवित्त क्षेत्र अझै ढलेको छैन, तर कमजोर संस्थाहरूलाई समयमै उपचार नगर्ने हो भने समस्या प्रणालीगत जोखिमतर्फ जान सक्छ।

वर्गीकरण

सबल संस्था: साना किसान, फर्स्ट माइक्रोफाइनान्स, आरएसडीसी, छिमेक, डिप्रोक्स, जीवन विकास, नेशनल माइक्रोफाइनान्स, ग्लोबल आईएमई, महुली, सपोर्ट, गुराँस, गणपति, अभियान, नेस्डो समृद्धि।

मध्यम संस्था: निरधन उत्थान, स्वावलम्बन, स्वरोजगार, मिथिला, कालिका, सूर्योदय वोमी, लक्ष्मी, हिमालयन, एनएमबी, मेरो, समता घरेलु, ग्रामीण विकास, आशा, सम्पदा, महिला, मनुषी, आत्मनिर्भर, आरम्भ चौतारी, स्वाभिमान, उपकार।

उच्च जोखिम/दयनीय संस्था: नेरुडे मिर्मिरे, विजय, फरवार्ड, जनउत्थान, इन्फिनिटी, युनिक नेपाल, धौलागिरी, सीवाईसी नेपाल, सञ्जीवनी, मातृभूमि, एनआईसी एशिया लघुवित्त, नाडेप, वीण नेपाल, श्रीजनशील, समूदायिक।