FATF को खैरो सूचीबाट बाहिरिन कर्मचारी प्रशिक्षण नै किन पहिलो सर्त ?-सन्तोष गौतमको आर्टिकल

सन्तोषकुमार गौतम

[email protected]

 

विषय प्रवेश

सम्पत्ति शुद्धीकरण तथा आतङ्कवादी वित्तपोषण निवारण (Anti-Money Laundering and Counter Financing of Terrorism–AML/CFT) सम्बन्धी कानुनी तथा नियामकीय व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयनमा कर्मचारीको ज्ञान, सीप र व्यावसायिक दक्षताले निर्णायक भूमिका खेल्छ। कुनै पनि संस्थाले प्रभावकारी नीति, कार्यविधि, प्रविधि तथा नियन्त्रण प्रणाली निर्माण गरे पनि ती व्यवस्थालाई व्यवहारमा सफलतापूर्वक कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारी अन्ततः कर्मचारीकै काँधमा हुन्छ। त्यसैले नियमित, सान्दर्भिक तथा व्यवहारमुखी प्रशिक्षणलाई संस्थागत अनुपालन (Compliance) प्रणालीको आधारभूत स्तम्भका रूपमा लिइन्छ।

प्रशिक्षणको उद्देश्य कर्मचारीलाई केवल नयाँ ज्ञान प्रदान गर्नु मात्र होइन, नियामकीय दायित्वको स्पष्ट बुझाइ विकास गर्नु, जोखिमको पहिचान तथा व्यवस्थापन गर्ने क्षमता अभिवृद्धि गर्नु, शंकास्पद कारोबार विश्लेषण गर्ने सीप विकास गर्नु तथा संस्थागत सुशासनलाई बलियो बनाउनु पनि हो। प्रशिक्षित कर्मचारीले आफ्नो जिम्मेवारी प्रभावकारी रूपमा निर्वाह गर्दा संस्थाको सञ्चालन प्रणाली थप सुरक्षित, पारदर्शी र उत्तरदायी बन्छ।

नेपालमा सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था लागू भएको दुई दशकभन्दा कम समयमै यस क्षेत्रको दायरा, जटिलता र अन्तर्राष्ट्रिय अपेक्षा उल्लेखनीय रूपमा विस्तार भएका छन्। विशेषगरी नेपाल पुनः Financial Action Task Force (FATF) को Grey List मा परेपछि AML/CFT प्रणालीको प्रभावकारी कार्यान्वयन, संस्थागत अनुपालन संस्कृति (Compliance Culture) को विकास तथा कर्मचारीको निरन्तर क्षमता अभिवृद्धिको आवश्यकता झन् महत्वपूर्ण बनेको छ।

यस कारण बैंक, वित्तीय संस्था, बीमा कम्पनी, धितोपत्र बजार, सहकारी, विप्रेषण सेवा, भुक्तानी सेवा प्रदायक तथा अन्य सूचक संस्था (Reporting Entities) मा कार्यरत कर्मचारीलाई नियमित रूपमा प्रशिक्षण उपलब्ध गराउनु केवल व्यवस्थापकीय आवश्यकता मात्र होइन, कानुनी दायित्व पनि हो। यस्तो प्रशिक्षणले संस्थाको अनुपालन क्षमता अभिवृद्धि गर्नुका साथै नेपालको समग्र वित्तीय प्रणालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुकूल बनाउन महत्वपूर्ण योगदान पुर्‍याउँछ।

नेपालको AML/CFT अवस्था र अन्तर्राष्ट्रिय चुनौती

नेपालले सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण सम्बन्धी कानुनी तथा संस्थागत संरचनामा पछिल्ला वर्षहरूमा उल्लेखनीय सुधार गरे पनि यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन अझै चुनौतीपूर्ण रहेको अन्तर्राष्ट्रिय मूल्याङ्कनहरूले देखाएका छन्। यही कारण नेपाल सन् २००८ मा पहिलो पटक FATF को Grey List मा परेको थियो। त्यसपछि आवश्यक सुधारका कारण सन् २०१४ मा उक्त सूचीबाट हट्न सफल भए पनि फेब्रुअरी २०२५ मा पुनः खैरो सूचीमा समावेश भएको छ।

यसको प्रमुख आधार Asia/Pacific Group on Money Laundering (APG) ले सन् २०२४ मा सम्पन्न गरेको Mutual Evaluation प्रतिवेदन हो। उक्त प्रतिवेदनले नेपालमा कानुनी संरचना निर्माण भए पनि त्यसको व्यवहारिक कार्यान्वयन, जोखिममा आधारित सुपरिवेक्षण, अनुसन्धान, अभियोजन तथा नियामकीय अनुपालन अपेक्षाअनुरूप प्रभावकारी नभएको निष्कर्ष निकालेको थियो।

नेपाल सरकारले FATF र APG का सिफारिसहरू कार्यान्वयन गर्न कानुन संशोधन, नियामकीय निर्देशन, संस्थागत सुधार तथा क्षमता अभिवृद्धिका कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ। तथापि, अन्तर्राष्ट्रिय मूल्याङ्कनकर्ताहरूले अझै पनि "Implementation Effectiveness" अर्थात् कार्यान्वयनको प्रभावकारिता नै नेपालको सबैभन्दा ठूलो कमजोरी भएको औंल्याएका छन्।

यही कारण FATF ले नेपाललाई खैरो सूचीबाट तत्काल हटाउने निर्णय नगरी सुधारका कार्यहरूलाई थप प्रभावकारी बनाउन आग्रह गरेको छ।

किन कर्मचारी प्रशिक्षण नै सबैभन्दा महत्वपूर्ण छ?

AML/CFT प्रणालीमा कानुन, नियमावली, निर्देशन, प्रविधि र आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली जति बलिया भए पनि तिनको प्रभावकारिता अन्ततः कर्मचारीको क्षमता र व्यवहारमा निर्भर हुन्छ। प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि कर्मचारीले कानुनी दायित्व, जोखिममा आधारित दृष्टिकोण (Risk-Based Approach), ग्राहक पहिचान (Customer Due Diligence), लाभग्राही स्वामित्व (Beneficial Ownership), शंकास्पद कारोबार पहिचान (Suspicious Transaction Reporting) तथा नियामकीय अपेक्षाबारे स्पष्ट बुझाइ राख्नु अनिवार्य हुन्छ।

यसैले AML/CFT प्रशिक्षणलाई एकपटक सम्पन्न गरिने औपचारिक कार्यक्रमका रूपमा होइन, संस्थाको निरन्तर क्षमता विकास (Continuous Professional Development) को अभिन्न अंगका रूपमा लिनुपर्छ। अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यासले पनि नियमित प्रशिक्षण प्राप्त गरेका संस्थाहरूमा अनुपालन स्तर उच्च, नियामकीय जोखिम न्यून तथा वित्तीय अपराध नियन्त्रण प्रभावकारी हुने देखाएको छ।

AML/CFT को प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि कर्मचारी प्रशिक्षण किन अपरिहार्य छ ?

AML/CFT सम्बन्धी कानुनी तथा नियामकीय व्यवस्था प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न कुनै पनि सूचक संस्था (Reporting Entity) मा कार्यरत कर्मचारीको ज्ञान, सीप तथा व्यावसायिक दक्षता अत्यन्त महत्वपूर्ण हुन्छ। संस्थाले नीति, कार्यविधि, जोखिम व्यवस्थापन प्रणाली तथा नियन्त्रण संयन्त्र तयार गरे पनि त्यसलाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारी कर्मचारीकै हुन्छ। त्यसैले कर्मचारीको निरन्तर क्षमता अभिवृद्धि (Capacity Building) लाई अनुपालन व्यवस्थापनको आधारभूत पक्षका रूपमा लिनुपर्छ।

१. कानुनी तथा नियामकीय व्यवस्थाको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि

नेपालमा सम्पत्ति शुद्धीकरण तथा आतङ्कवादी वित्तपोषण निवारण सम्बन्धी कानुन, नियमावली, निर्देशन तथा नियामकीय परिपत्रहरू समय–समयमा परिमार्जन भइरहेका छन्। बैंक, वित्तीय संस्था, बीमा कम्पनी, धितोपत्र व्यवसायी, विप्रेषण कम्पनी तथा अन्य सूचक संस्थाका कर्मचारीहरूले यी कानुनी व्यवस्थाबारे अद्यावधिक जानकारी राख्नैपर्छ।

व्यवहारमा भने धेरै कर्मचारीले लागू भएका कानुनी व्यवस्था, नियामकीय निर्देशन तथा संस्थागत कार्यविधिको उद्देश्य र प्रयोगबारे पर्याप्त जानकारी नपाएका कारण अनुपालनमा कमजोरी देखिने गरेको पाइन्छ। नियमित प्रशिक्षणले कर्मचारीलाई कानुनी दायित्व स्पष्ट रूपमा बुझ्न, आफ्नो भूमिकाको पहिचान गर्न तथा नियामकीय अपेक्षाअनुसार कार्यसम्पादन गर्न सक्षम बनाउँछ।

२. जोखिममा आधारित दृष्टिकोण (Risk-Based Approach) को विकास

FATF ले AML/CFT प्रणालीको केन्द्रमा Risk-Based Approach (RBA) लाई राखेको छ। सबै ग्राहक वा कारोबारलाई एउटै दृष्टिकोणबाट हेर्नेभन्दा जोखिमको स्तरअनुसार निगरानी तथा नियन्त्रण गर्नु अन्तर्राष्ट्रिय अभ्यास हो।

प्रशिक्षणमार्फत कर्मचारीले उच्च जोखिम भएका ग्राहक, व्यवसाय, क्षेत्र, उत्पादन तथा कारोबारको पहिचान गर्न सिक्छन्। साथै जोखिमको स्तरअनुसार सामान्य वा विस्तारित ग्राहक पहिचान (CDD तथा Enhanced Due Diligence) अपनाउने क्षमता विकास हुन्छ। यसले संस्थाको समग्र जोखिम व्यवस्थापनलाई अझ प्रभावकारी बनाउँछ।

३. ग्राहक पहिचान (Customer Due Diligence) र लाभग्राही स्वामित्व (Beneficial Ownership) बुझ्न

AML/CFT प्रणालीको सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार भनेकै ग्राहकलाई सही रूपमा चिन्नु (Know Your Customer) हो। ग्राहकको वास्तविक पहिचान, आयस्रोत, व्यवसायको प्रकृति तथा अन्तिम लाभग्राही स्वामित्व (Ultimate Beneficial Ownership) सही रूपमा पहिचान गर्न नसक्दा वित्तीय प्रणाली दुरुपयोग हुने सम्भावना बढ्छ।

प्रशिक्षणले कर्मचारीलाई केवल आवश्यक कागजात सङ्कलन गर्ने मात्र होइन, ती सूचनाको विश्लेषण गर्ने, जोखिम मूल्याङ्कन गर्ने तथा आवश्यक परे थप प्रमाण माग्ने व्यावसायिक क्षमता विकास गर्न मद्दत गर्छ।

४. शंकास्पद कारोबार पहिचान र प्रतिवेदन (STR) को गुणस्तर सुधार गर्न

धेरै संस्थामा शंकास्पद कारोबार देखिए पनि कर्मचारीले त्यसलाई सामान्य कारोबार ठानेर बेवास्ता गर्ने अवस्था देखिन्छ। यसको मुख्य कारण अनुभव तथा विश्लेषणात्मक क्षमताको कमी हो।

व्यवहारमुखी प्रशिक्षणले कर्मचारीलाई अस्वाभाविक कारोबारको संकेत (Red Flags) पहिचान गर्न, कारोबारको प्रकृति विश्लेषण गर्न तथा आवश्यक परे गुणस्तरीय Suspicious Transaction Report (STR) तयार गर्न सक्षम बनाउँछ। यसले वित्तीय जानकारी इकाई (FIU) मा पठाइने प्रतिवेदनको गुणस्तर पनि सुधार गर्दछ।

५. संस्थागत सुशासन र आन्तरिक नियन्त्रण प्रणाली सुदृढ बनाउन

AML/CFT प्रणाली केवल अनुपालन विभागको जिम्मेवारी होइन; यो सम्पूर्ण संस्थाको साझा उत्तरदायित्व हो। सञ्चालक समिति, उच्च व्यवस्थापन, अनुपालन अधिकृत, आन्तरिक लेखापरीक्षक तथा अग्रपङ्क्तिमा कार्यरत कर्मचारीबीच प्रभावकारी समन्वय हुन सकेमा मात्र संस्थागत अनुपालन बलियो हुन्छ।

प्रशिक्षणले प्रत्येक तहका कर्मचारीलाई आफ्नो भूमिका, उत्तरदायित्व तथा जवाफदेहिताबारे स्पष्ट बनाउँछ। यसले आन्तरिक नियन्त्रण प्रणालीलाई मजबुत बनाउनुका साथै संस्थामा अनुपालन संस्कृतिको विकास गर्न मद्दत पुर्‍याउँछ।

६. ज्ञान आदान–प्रदान र उत्कृष्ट अभ्यास (Knowledge Sharing & Best Practices) को प्रवर्द्धन

AML/CFT सम्बन्धी प्रशिक्षणको अर्को महत्वपूर्ण उद्देश्य विभिन्न संस्था तथा क्षेत्रका कर्मचारीबीच ज्ञान, अनुभव र उत्कृष्ट अभ्यास (Best Practices) को आदान–प्रदान गर्नु हो। एउटै कानुनी व्यवस्था लागू भए पनि संस्थाको प्रकृति, ग्राहकको प्रोफाइल, व्यवसायको आकार तथा जोखिमको स्तर फरक–फरक हुने भएकाले प्रत्येक संस्थाले आफ्नै अनुभवबाट सिकेका अभ्यासहरू विकास गरेका हुन्छन्।

संयुक्त प्रशिक्षण कार्यक्रममा सहभागी कर्मचारीहरूले आफ्ना संस्थामा अपनाइएका प्रक्रिया, चुनौती तथा समाधानका उपायहरू साझा गर्ने अवसर प्राप्त गर्छन्। यस्तो अनुभव आदान–प्रदानले नयाँ दृष्टिकोण विकास गर्नुका साथै अन्य संस्थाले सफलतापूर्वक कार्यान्वयन गरेका अभ्यासहरू आफ्नो संस्थामा पनि लागू गर्ने आधार तयार हुन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा पनि ज्ञान साझेदारीलाई AML/CFT प्रणालीको निरन्तर सुधारका लागि प्रभावकारी माध्यम मानिन्छ।

७. कानुनी अनुपालन (Regulatory Compliance) सुनिश्चित गर्न

नेपालको सम्पत्ति शुद्धीकरण निवारण सम्बन्धी कानुन तथा नियामकीय निर्देशनहरूले सञ्चालक समिति, उच्च व्यवस्थापन, अनुपालन अधिकृत (Compliance Officer) तथा सम्बन्धित कर्मचारीको क्षमता विकासलाई विशेष महत्व दिएका छन्। विशेषगरी AML/CFT Unit मा कार्यरत कर्मचारीलाई नियमित तथा अद्यावधिक प्रशिक्षण उपलब्ध गराउनु नियामकीय अपेक्षासमेत हो।

कानुनी व्यवस्था परिवर्तन भइरहने, नयाँ जोखिमहरू देखा पर्ने तथा अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्ड समय–समयमा परिमार्जन भइरहने भएकाले एकपटक प्राप्त गरेको ज्ञान मात्र पर्याप्त हुँदैन। त्यसैले संस्थाले कर्मचारी प्रशिक्षणलाई वार्षिक कार्यक्रमको रूपमा मात्र नभई निरन्तर चल्ने अनुपालन प्रक्रियाको अभिन्न अंगका रूपमा विकास गर्न आवश्यक हुन्छ।

८. निरन्तर सिकाइ (Continuous Learning) र पुनर्ताजगी (Refresher Training) का लागि

वित्तीय अपराधका स्वरूप, प्रविधि तथा अपराधीहरूले प्रयोग गर्ने माध्यमहरू निरन्तर परिवर्तन भइरहेका हुन्छन्। डिजिटल बैंकिङ, भर्चुअल सम्पत्ति (Virtual Assets), फिनटेक, कृत्रिम बुद्धिमत्ता (Artificial Intelligence) तथा सीमापार कारोबारको विस्तारसँगै AML/CFT सम्बन्धी जोखिमहरू पनि जटिल बन्दै गएका छन्।

यस्तो अवस्थामा कर्मचारीलाई एकपटक प्रारम्भिक प्रशिक्षण दिइनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। नियमित पुनर्ताजगी (Refresher Training), केस स्टडी, Simulation Exercise तथा Scenario-Based Learning जस्ता कार्यक्रममार्फत उनीहरूको ज्ञान अद्यावधिक गरिरहनुपर्छ। यसले कर्मचारीलाई नयाँ जोखिम पहिचान गर्न, बदलिँदो नियामकीय अपेक्षाअनुसार आफूलाई अद्यावधिक राख्न तथा कार्यसम्पादनमा आत्मविश्वास बढाउन मद्दत गर्दछ।

९. नियामकीय कारबाही तथा प्रतिष्ठागत जोखिम न्यूनीकरण गर्न

नेपाल राष्ट्र बैंक, नेपाल बीमा प्राधिकरण, नेपाल धितोपत्र बोर्ड लगायतका नियामकीय निकायहरूले सूचक संस्थाको AML/CFT अनुपालन अवस्थाको नियमित निरीक्षण तथा सुपरिवेक्षण गर्दै आएका छन्। निरीक्षणका क्रममा देखिएका कमजोरीका आधारमा चेतावनी, निर्देशन, आर्थिक जरिवाना वा अन्य नियामकीय कारबाही हुन सक्छ।

पछिल्ला वर्षहरूमा नेपालका केही बैंक, वित्तीय संस्था, धितोपत्र व्यवसायी तथा अन्य वित्तीय संस्थाहरूले कमजोर AML/CFT अनुपालनका कारण आर्थिक जरिवाना तथा प्रतिष्ठागत क्षति व्यहोर्नुपरेका उदाहरणहरू छन्। यस्तो अवस्थामा नियमित प्रशिक्षणले कर्मचारीको व्यावसायिक क्षमता अभिवृद्धि गरी नियामकीय त्रुटि न्यूनीकरण गर्न, संस्थागत प्रतिष्ठा जोगाउन तथा अनुपालन जोखिम घटाउन महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।

१०. जिम्मेवारीबोध र अनुपालन संस्कृति (Compliance Culture) को विकास गर्न

AML/CFT प्रणालीको दीर्घकालीन सफलताको आधार भनेकै संस्थाभित्र बलियो अनुपालन संस्कृति (Compliance Culture) को विकास हो। यदि कर्मचारीले आफ्नो भूमिका, कानुनी दायित्व तथा संस्थागत जिम्मेवारी स्पष्ट रूपमा बुझेका छैनन् भने उत्कृष्ट नीति र प्रविधि हुँदाहुँदै पनि प्रभावकारी परिणाम प्राप्त गर्न सकिँदैन।

नियमित प्रशिक्षण, कार्यशाला, केस स्टडी तथा छलफल कार्यक्रममार्फत कर्मचारीमा जिम्मेवारीबोध, नैतिकता (Ethics) र व्यावसायिक उत्तरदायित्व (Professional Accountability) को विकास हुन्छ। जब कर्मचारीले AML/CFT लाई अतिरिक्त प्रशासनिक कार्यका रूपमा नभई आफ्नो दैनिक व्यावसायिक जिम्मेवारीका रूपमा स्वीकार गर्छन्, तब मात्र संस्थामा वास्तविक अनुपालन संस्कृतिको विकास हुन्छ। यस्तो संस्कृति नै दीर्घकालीन रूपमा वित्तीय अपराध नियन्त्रण गर्ने सबैभन्दा प्रभावकारी आधार हो।

नीतिगत सुझाव (Policy Recommendations)

नेपालको AML/CFT प्रणालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुरूप प्रभावकारी बनाउन कानुनी तथा संस्थागत सुधारसँगै कर्मचारीको क्षमता अभिवृद्धिलाई उच्च प्राथमिकतामा राख्न आवश्यक छ। यसका लागि निम्न नीतिगत सुधारहरू उपयोगी हुन सक्छन्।

१. जोखिममा आधारित वार्षिक प्रशिक्षण योजना अनिवार्य गरिनुपर्छ

सूचक संस्थाहरूले सबै कर्मचारीका लागि एउटै प्रकारको प्रशिक्षण सञ्चालन गर्नुको सट्टा कार्य जिम्मेवारी र जोखिमको स्तरअनुसार वार्षिक प्रशिक्षण योजना तयार गर्नुपर्छ। अग्रपङ्क्तिमा कार्यरत कर्मचारी, अनुपालन अधिकृत, आन्तरिक लेखापरीक्षक, उच्च व्यवस्थापन तथा सञ्चालक समितिका सदस्यका लागि छुट्टाछुट्टै तालिम मोड्युल विकास गरिनुपर्छ।

२. व्यवहारमुखी (Practical) प्रशिक्षणलाई प्राथमिकता दिनुपर्छ

सैद्धान्तिक प्रस्तुतिभन्दा वास्तविक घटनामा आधारित Case Study, Scenario Analysis, Simulation Exercise तथा Group Discussion जस्ता विधि अपनाउँदा कर्मचारीको विश्लेषणात्मक क्षमता र निर्णय गर्ने दक्षतामा उल्लेखनीय सुधार हुन्छ।

३. नियामकीय निकायबीच समन्वय सुदृढ बनाइनुपर्छ

नेपाल राष्ट्र बैंक, नेपाल बीमा प्राधिकरण, नेपाल धितोपत्र बोर्ड, वित्तीय जानकारी इकाई (FIU-Nepal) तथा अन्य सम्बन्धित निकायबीच संयुक्त प्रशिक्षण कार्यक्रम सञ्चालन गरी एकरूप व्याख्या, साझा बुझाइ तथा समान अनुपालन अभ्यास विकास गर्नुपर्छ।

४. प्रविधिमा आधारित (Technology-enabled) प्रशिक्षण प्रणाली विकास गर्नुपर्छ

Digital Learning Platform, E-learning Module, Webinar, Online Assessment तथा Certification Program जस्ता आधुनिक माध्यम प्रयोग गरी सबै कर्मचारीलाई नियमित रूपमा अद्यावधिक प्रशिक्षण उपलब्ध गराउन आवश्यक छ। यसले प्रशिक्षणलाई प्रभावकारी, कम खर्चिलो तथा दिगो बनाउँछ।

५. प्रशिक्षणको प्रभावकारिता मूल्याङ्कन गर्ने प्रणाली विकास गरिनुपर्छ

प्रशिक्षण सम्पन्न गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन। प्रशिक्षणपछि कर्मचारीको ज्ञान, व्यवहार र कार्यसम्पादनमा आएको सुधार मापन गर्ने प्रणाली विकास गर्नुपर्छ। यसका लागि नियमित परीक्षण, Performance Review तथा Compliance Audit लाई प्रशिक्षणसँग आबद्ध गर्न सकिन्छ।

६. Compliance Culture लाई संस्थागत संस्कृतिको रूपमा विकास गर्नुपर्छ

AML/CFT लाई केवल अनुपालन विभागको जिम्मेवारीका रूपमा नहेरी सम्पूर्ण संस्थाको साझा उत्तरदायित्वका रूपमा विकास गर्न आवश्यक छ। "Tone from the Top" को सिद्धान्तअनुसार सञ्चालक समिति तथा उच्च व्यवस्थापन स्वयंले अनुपालन संस्कृतिको नेतृत्व गर्नुपर्छ।

निष्कर्ष

सम्पत्ति शुद्धीकरण तथा आतङ्कवादी वित्तपोषण निवारण (AML/CFT) सम्बन्धी कानुनी व्यवस्था निर्माण गर्नु मात्र पर्याप्त हुँदैन; यसको वास्तविक प्रभावकारिता कार्यान्वयनको गुणस्तरमा निर्भर हुन्छ। प्रभावकारी कार्यान्वयनको केन्द्रमा भने कर्मचारीको ज्ञान, सीप, व्यावसायिक दक्षता र अनुपालनप्रतिको प्रतिबद्धता रहन्छ। त्यसैले कर्मचारी प्रशिक्षणलाई वैकल्पिक व्यवस्थापन अभ्यासका रूपमा होइन, संस्थागत जोखिम व्यवस्थापन र सुशासनको अनिवार्य अंगका रूपमा स्थापित गरिनुपर्छ।

नेपाल FATF को खैरो सूचीमा पुनः समावेश भएको वर्तमान अवस्थामा नियामकीय अनुपालनलाई कागजी प्रक्रियामा सीमित राखेर अपेक्षित परिणाम प्राप्त गर्न सकिँदैन। जोखिममा आधारित सोच, प्रभावकारी ग्राहक पहिचान, शंकास्पद कारोबारको गुणस्तरीय विश्लेषण, संस्थागत उत्तरदायित्व र निरन्तर सिकाइको संस्कृतिको विकासमार्फत मात्र नेपालको AML/CFT प्रणालीलाई अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुरूप सुदृढ बनाउन सकिन्छ।

सूचक संस्थाहरूले नियमित, व्यवहारमुखी तथा कार्य–आधारित प्रशिक्षणलाई दीर्घकालीन मानव संसाधन विकास रणनीतिसँग आबद्ध गर्न सके कर्मचारीको क्षमता मात्र अभिवृद्धि हुँदैन, संस्थागत अनुपालन, वित्तीय प्रणालीको विश्वसनीयता तथा नियामकीय विश्वाससमेत उल्लेखनीय रूपमा सुदृढ हुन्छ।

अन्ततः AML/CFT प्रणालीको सफलता कानुन, प्रविधि वा नियामकीय निर्देशनमा मात्र निर्भर हुँदैन; त्यसलाई व्यवहारमा कार्यान्वयन गर्ने दक्ष, जिम्मेवार र नैतिक कर्मचारीमा निर्भर हुन्छ। त्यसैले कर्मचारीमा गरिएको प्रशिक्षणको लगानी केवल संस्थाको अनुपालन सुधार गर्ने माध्यम होइन, नेपालको वित्तीय प्रणालीलाई सुरक्षित, पारदर्शी, विश्वसनीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा प्रतिस्पर्धी बनाउने दीर्घकालीन रणनीतिक लगानी पनि हो।

-लेखक पूर्व बैंकर तथा सम्पत्ति शुद्धीकरण (AML/CFT) विषयका प्रशिक्षक हुन् । उनीसँग  [email protected]  मार्फत जोडिन सकिन्छ ।