फिनटेक सहकार्यदेखि एआई प्रयोगसम्मः सिटिजन्सको डिजिटल रोडम्याप

काठमाण्डौ । पछिल्लो समय नेपाली बैंकिङ प्रणाली तीव्र रूपमा डिजिटाइजेसनतर्फ उन्मुख हुँदै गएको छ। बैंकका आधाभन्दा बढी कारोबार अहिले डिजिटल माध्यमबाट हुने गरेका छन्। उपलब्ध तथ्याङ्कले पनि बैंकहरूले डिजिटल प्रविधिको प्रयोगमा उल्लेखनीय प्रगति गरिसकेको देखाउँछ।

अहिले अधिकांश बैंकहरूको कोर बैंकिङ प्रणाली डिजिटल भइसकेको छ भने ग्राहकले प्राप्त गर्ने सेवाहरूमा पनि उल्लेख्य सुधार देखिएको छ। डिजिटलाइजेसनलाई विशेष प्राथमिकता दिँदै वित्तीय सेवा प्रदान गर्दै आएको सिटिजन्स बैंक इन्टरनेशनल लिमिटेडले ग्राहकको सहजताका लागि विभिन्न डिजिटल बैंकिङ सेवाहरू सञ्चालन गर्दै आएको छ। बैंकले केही समयअघि ग्राहकलाई घरमै बसेर अधिकांश बैंकिङ सेवा प्राप्त गर्ने सुविधा उपलब्ध गराउने उद्देश्यले ‘स्मार्ट सर्भिस’ पनि सञ्चालनमा ल्याएको छ।

डिजिटलाइजेसनलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको यस बैंकले कस्ता प्रविधिहरू अपनाइरहेको छ, डिजिटल बैंकिङमा साइबर सुरक्षा कसरी सुनिश्चित गरिएको छ, डिजिटल सेवाको पहुँच, लागत तथा प्रभावकारिता कस्तो छ भन्ने विषयमा बिजशालाले बैंकका डिजिटल बैंकिङ विभाग प्रमुख भूपेन्द्र विष्टसँग गरेको संक्षिप्त कुराकानी :

सिटिजन्स बैंकले डिजिटल बैंकिङलाई दीर्घकालीन रणनीतिका रूपमा कसरी परिभाषित गरेको छ, र यसले बैंकको समग्र व्यवसाय मोडलमा के परिवर्तन ल्याइरहेको छ?

-सिटिजन्स बैंकले ‘सिटिजन्स डिजीबैंक’ जस्ता एकीकृत डिजिटल प्लेटफर्महरू सुरु गरी मोबाइल र वेबमार्फत एउटै स्थानबाट ५० भन्दा बढी डिजिटल सेवाहरू उपलब्ध गराउने व्यवस्था गरेको छ। यस पहलको मुख्य उद्देश्य ग्राहकले बैंकको शाखामा भौतिक रूपमा उपस्थित नभई सुरक्षित र सहज तरिकाले अधिकांश बैंकिङ सेवा प्रयोग गर्न सकून् भन्ने हो। यसले डिजिटल च्यानलमार्फत सेवा वितरणलाई प्राथमिकता दिँदै बैंकलाई आधुनिक, प्रविधिमैत्री र ग्राहक–केन्द्रित संस्थाको रूपमा विकास गर्न मद्दत गरिरहेको छ।

डिजिटल बैंकिङलाई रणनीतिक रूपमा अपनाउँदा बैंकको समग्र व्यवसाय मोडलमा पनि उल्लेखनीय परिवर्तन आएको छ। परम्परागत रूपमा शाखा र काउन्टरमा आधारित कारोबार क्रमशः घट्दै गएको छ भने मोबाइल बैंकिङ, आरटीजीएस, आइपीएस जस्ता डिजिटल माध्यमबाट हुने कारोबार तीव्र रूपमा बढिरहेको छ।

साथै, बैंकले बिजनेस प्रोसेस म्यानेजमेन्ट प्रणाली प्रयोग गरी आन्तरिक प्रक्रियाहरूलाई स्वचालित बनाएको छ, जसले कार्यक्षमता बढाउनुका साथै सेवा प्रदान गर्ने समय घटाएको छ। मोबाइल बैंकिङमार्फत क्रेडिट कार्ड सेवा, केवाइसी अपडेट, ऋण आवेदन तथा डिजिटल ऋण जस्ता सुविधाहरू उपलब्ध गराइँदा ग्राहकले छिटो र सहज रूपमा वित्तीय सेवा प्राप्त गर्न सक्ने भएका छन्। यसरी डिजिटल बैंकिङले सिटिजन्स बैंकलाई परम्परागत शाखा–केन्द्रित मोडलबाट डिजिटल, स्वचालित र ग्राहक–केन्द्रित व्यवसायिक मोडलतर्फ रूपान्तरण गरिरहेको छ।

मोबाइल बैंकिङ, इन्टरनेट बैंकिङ र डिजिटल वालेटमार्फत ग्राहकको अनुभव सुधार गर्न बैंकले हालसम्म के–के प्रमुख प्रविधि अपनाएको छ?

-सिटिजन्स बैंकले मोबाइल बैंकिङ, इन्टरनेट बैंकिङ र डिजिटल प्लेटफर्महरूमा विभिन्न आधुनिक प्रविधि र सुविधाहरू अपनाएको छ। बैंकले ‘सिटिजन्स डिजीबैंक’ नामक एकीकृत डिजिटल प्लेटफर्म विकास गरी मोबाइल र वेब दुवै माध्यमबाट एउटै स्थानमा ५० भन्दा बढी डिजिटल सेवाहरू उपलब्ध गराएको छ, जसले ग्राहकलाई सहज, छिटो र सुरक्षित रूपमा बैंकिङ सेवा प्रयोग गर्न मद्दत गरेको छ।

यस प्लेटफर्ममार्फत ग्राहकहरूले रकम स्थानान्तरण, बिल भुक्तानी, क्रेडिट कार्ड सेवा, भर्चुअल क्रेडिट कार्ड प्रयोग तथा विभिन्न वित्तीय कारोबारहरू डिजिटल रूपमा गर्न सक्ने व्यवस्था गरिएको छ।

त्यसैगरी, बैंकले मोबाइल बैंकिङ प्रणालीलाई नियमित रूपमा अपडेट गर्दै क्रेडिट कार्ड आवेदन, कार्ड लिमिट वृद्धि अनुरोध, केवाइसी विवरण अपडेट तथा विभिन्न ऋणका लागि आवेदन जस्ता सेवाहरू पनि अनलाइनबाटै गर्न सक्ने सुविधा उपलब्ध गराएको छ।

डिजिटल ऋण सेवा अन्तर्गत ग्राहकको बचत–निकासी इतिहास, क्रेडिट इतिहास तथा अन्य वित्तीय सूचकहरूको आधारमा योग्य ग्राहकलाई स्वचालित रूपमा पहिचान गरी मोबाइल बैंकिङ एपबाटै तुरुन्त ऋण स्वीकृत हुने व्यवस्था गरिएको छ। साथै क्यूआरमार्फत भुक्तानी, आरटीजीएस र आइपीएस जस्ता डिजिटल भुक्तानी प्रणालीको प्रयोगले नगदरहित कारोबारलाई प्रोत्साहन गर्दै ग्राहक अनुभवलाई थप सहज र प्रभावकारी बनाएको छ।

ग्रामीण तथा अर्ध–शहरी क्षेत्रमा डिजिटल बैंकिङ पहुँच विस्तार गर्न सिटिजन्स बैंकको योजना के छ?

-बैंकले मोबाइल बैंकिङ, कनेक्ट आइपीएस, क्यूआर भुक्तानी जस्ता डिजिटल माध्यमहरूलाई शहरी क्षेत्रमा मात्र सीमित नराखी ग्रामीण क्षेत्रसम्म विस्तार गर्ने लक्ष्य राखेको छ। यसका साथै बैंकले डिजिटल बैंकिङ सेवाबारे जानकारी बढाउन तथा प्रयोगलाई प्रोत्साहन गर्न विभिन्न साझेदार संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्दै डिजिटल सचेतना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गर्ने योजना अघि बढाएको छ।

यससँगै बैंकले भर्चुअल क्रेडिट कार्ड सेवा पनि सुरु गरेको छ, जसले ग्रामीण क्षेत्रमा रहेका ग्राहकहरूको डिजिटल वित्तीय पहुँचलाई थप विस्तार गरेको छ। पहिले क्रेडिट कार्डहरू मुख्यतः भौतिक कार्डका रूपमा मात्र उपलब्ध थिए र ती प्रायः शहरी क्षेत्रमा रहेका सीमित पीओएस मेसिन वा आउटलेटहरूमा मात्र प्रयोग गर्न सकिन्थ्यो।

तर अब भर्चुअल क्रेडिट कार्ड मोबाइल बैंकिङ एपमार्फत उपलब्ध भएकाले ग्राहकहरूले यसलाई क्यूआर भुक्तानी नेटवर्कमार्फत प्रयोग गर्न सक्छन्। यसले ग्रामीण क्षेत्रका ग्राहकलाई पनि मोबाइल बैंकिङ एपबाट क्यूआर स्क्यान गरी क्रेडिट–आधारित डिजिटल भुक्तानी गर्न सक्षम बनाएको छ, जसले नगदरहित कारोबारलाई प्रोत्साहन गर्नुका साथै डिजिटल बैंकिङ सेवाको पहुँच देशभर विस्तार गर्न सहयोग पुर्‍याएको छ।

डिजिटल कारोबार बढेसँगै साइबर सुरक्षा र ग्राहकको डाटा सुरक्षाका लागि बैंकले कस्तो व्यवस्था गरेको छ?

-डिजिटल कारोबारको विस्तारसँगै उत्पन्न हुने साइबर सुरक्षा तथा ग्राहकको डाटा सुरक्षासम्बन्धी जोखिमलाई ध्यानमा राख्दै सिटिजन्स बैंकले विभिन्न प्राविधिक तथा व्यवस्थापकीय सुरक्षा उपायहरू अपनाएको छ। बैंकले आफ्ना डिजिटल बैंकिङ प्रणालीहरूमा उन्नत सुरक्षा प्रणाली समावेश गर्दै ग्राहकको डाटा सुरक्षित राख्ने व्यवस्था गरेको छ।

डिजिटल प्लेटफर्म प्रयोग गर्दा प्रयोगकर्ताको पहिचान प्रमाणीकरणका लागि सुरक्षित लग–इन प्रणाली, पिन, फिङ्गरप्रिन्ट तथा अन्य प्रमाणीकरण प्रविधिहरू प्रयोग गरिएका छन्, जसले अनधिकृत पहुँच रोक्न मद्दत गर्छ।

यसका अतिरिक्त बैंकले डिजिटल सेवामा सम्भावित साइबर जोखिम र डिजिटल फ्रड नियन्त्रण गर्न सुरक्षा प्रणालीहरू निरन्तर विकास तथा अद्यावधिक गरिरहेको छ। सामाजिक सञ्जाल वा डिजिटल माध्यममार्फत हुन सक्ने ठगी रोक्न पनि विभिन्न सुरक्षा समाधानहरूमा काम भइरहेको छ। साथै प्रणालीको नियमित अनुगमन तथा परीक्षण गर्ने व्यवस्था गरिएको छ। यी प्रयासहरूले ग्राहकको वित्तीय डाटा र डिजिटल कारोबार सुरक्षित राख्नुका साथै डिजिटल बैंकिङप्रति ग्राहकको विश्वास कायम राख्न महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका छन्।

डिजिटल बैंकिङ सेवाबाट बैंकको सञ्चालन लागत, सेवा गति र पारदर्शितामा कस्तो प्रभाव देखिएको छ?

-डिजिटल बैंकिङ सेवाको विस्तारसँगै सिटिजन्स बैंकको सञ्चालन प्रणालीमा उल्लेखनीय सुधार देखिएको छ। डिजिटल माध्यमबाट हुने कारोबारको हिस्सा बढ्दै जाँदा शाखा तथा काउन्टरमा हुने प्रत्यक्ष कारोबार घटेको छ, जसले बैंकको सञ्चालन लागत घटाउन सहयोग गरेको छ।

‘सिटिजन्स डिजीबैंक’ जस्ता एकीकृत डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत ग्राहकहरूले मोबाइल वा वेबमार्फतै विभिन्न बैंकिङ सेवाहरू प्रयोग गर्न सक्ने भएकाले शाखा भ्रमणको आवश्यकता घटेको छ र बैंकका स्रोतसाधन तथा जनशक्तिको उपयोग अझ प्रभावकारी बनेको छ।

त्यसैगरी, बैंकले बिजनेस प्रोसेस म्यानेजमेन्ट प्रणाली प्रयोग गरी धेरै आन्तरिक कार्यप्रवाहहरू स्वचालित बनाएको छ, जसले सेवा प्रदान गर्ने गति बढाएको छ। डिजिटल प्रणालीमार्फत कागजात स्वीकृति, क्रेडिट मूल्याङ्कन तथा अन्य प्रशासनिक कार्यहरू छिटो र व्यवस्थित रूपमा सम्पन्न हुन थालेका छन्।

डिजिटल बैंकिङले बैंकिङ कारोबारलाई अझ पारदर्शी बनाउन पनि मद्दत गरेको छ। अधिकांश कारोबार डिजिटल प्रणालीमार्फत अभिलेखीकरण हुने भएकाले प्रत्येक ट्रान्जेक्सनलाई सजिलै ट्र्याक गर्न सकिन्छ र नगदरहित कारोबारलाई प्रोत्साहन मिल्छ। यसले बैंकिङ प्रक्रियामा स्पष्टता, विश्वसनीयता तथा उत्तरदायित्व बढाएको छ।

साना तथा मझौला व्यवसाय (एसएमई) र उद्यमीका लागि डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत के–कस्ता नयाँ समाधान उपलब्ध गराइएका छन्?

-बैंकले विशेषगरी साना तथा मझौला व्यवसाय र उद्यमीलाई प्राथमिकतामा राख्दै आएको छ। ‘सिटिजन्स डिजीबैंक’ जस्ता एकीकृत डिजिटल प्लेटफर्ममार्फत व्यवसायीहरूलाई अनलाइनबाटै विभिन्न बैंकिङ सेवाहरू प्रयोग गर्न सक्ने सुविधा प्रदान गरिएको छ।

यस प्लेटफर्ममार्फत खाता सम्बन्धी सेवा, डिम्याट सेवा, टीडीएस प्रमाणपत्र प्राप्त गर्ने लगायतका सेवाहरू डिजिटल माध्यमबाटै गर्न सकिन्छ, जसले व्यवसायीहरूको समय बचत गर्नुका साथै बैंकिङ प्रक्रिया सरल र छिटो बनाएको छ।

यसका साथै बैंकले एसएमई क्षेत्रलाई लक्षित गर्दै ‘क्यूआर मर्चेन्ट लोन’ जस्ता डिजिटल वित्तीय समाधानहरू पनि सुरु गरेको छ। यो पूर्ण रूपमा डिजिटल ऋण सेवा हो, जसमा बैंकको क्यूआर भुक्तानी प्रणाली प्रयोग गर्ने व्यापारीहरूले आफ्नो डिजिटल कारोबार इतिहासका आधारमा मोबाइल वा अनलाइनबाटै ऋणका लागि आवेदन दिन सक्छन्।

योग्य व्यवसायीहरूले आफ्नो औसत मासिक क्यूआर कारोबारको आधारमा करिब ५० हजारदेखि ५ लाख रुपैयाँसम्म ऋण छिटो र सरल प्रक्रियामार्फत प्राप्त गर्न सक्छन्, जसले साना व्यवसायहरूको कार्यशील पूँजी व्यवस्थापन तथा व्यवसाय विस्तारमा सहयोग पुर्‍याउँछ।

आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI), डेटा एनालिटिक्स वा अटोमेसन जस्ता प्रविधि बैंकले कुन–कुन क्षेत्रमा प्रयोग गरिरहेको छ?

-बैंकले बिजनेस प्रोसेस म्यानेजमेन्ट प्रणालीमार्फत आफ्ना धेरै आन्तरिक प्रक्रियाहरू स्वचालित बनाएको छ। यस प्रणालीमार्फत विभिन्न विभागका कार्यप्रवाहहरू डिजिटल रूपमा सञ्चालन हुने व्यवस्था गरिएको छ र आन्तरिक मेमो, कर्जा मूल्याङ्कन लगायतका फाइलहरू पनि डिजिटल माध्यमबाटै स्वीकृत हुने प्रणाली लागू गरिएको छ।

त्यसैगरी, बैंकले डेटा एनालिटिक्सको प्रयोग गरी ग्राहकको वित्तीय व्यवहार विश्लेषण गर्ने प्रणाली विकास गरेको छ। उदाहरणका लागि, डिजिटल ऋण सेवा अन्तर्गत बैंकको प्रणालीले ग्राहकको जम्मा–निकासी कारोबार इतिहास, क्रेडिट इतिहास तथा अन्य वित्तीय सूचकहरूको विश्लेषण गरेर ऋण लिन योग्य ग्राहकलाई स्वचालित रूपमा पहिचान गर्छ।

योग्य ग्राहकले मोबाइल बैंकिङ एपमार्फत आवेदन गरेपछि प्रणालीमार्फत तुरुन्तै ऋण स्वीकृत भई रकम खातामा जम्मा हुने व्यवस्था गरिएको छ।

बैंकले एआई आधारित टेलिफोनी प्रणाली पनि प्रयोग गरिरहेको छ। यस प्रणालीमार्फत बैंकले ग्राहकहरूलाई स्वचालित रूपमा सम्पर्क गरी उनीहरूको प्रोफाइल र बैंकिङ व्यवहारका आधारमा व्यक्तिगत सेवाहरूको जानकारी प्रदान गर्छ। यसले ग्राहकसँगको सञ्चारलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुका साथै आवश्यक सेवाबारे समयमै जानकारी दिन सहयोग गर्दछ।

डिजिटल बैंकिङमा ग्राहकको विश्वास बढाउन र डिजिटल साक्षरता अभिवृद्धि गर्न बैंकले कस्ता पहलहरू गरिरहेको छ?

-बैंकले डिजिटल बैंकिङ प्रयोगबारे जानकारी दिन र ग्राहकलाई डिजिटल माध्यम प्रयोग गर्न प्रोत्साहित गर्न डिजिटल सचेतना कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिरहेको छ। यस्ता कार्यक्रममार्फत मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल भुक्तानी तथा अन्य अनलाइन सेवाहरू कसरी प्रयोग गर्ने भन्ने विषयमा ग्राहकलाई जानकारी तथा प्रशिक्षण प्रदान गरिन्छ।

यसका साथै बैंकले डिजिटल सेवा प्रयोग गर्न नजान्ने ग्राहकका लागि भिडियो ट्युटोरियल, सहयोगात्मक सामग्री तथा प्रयोगकर्ता–मैत्री मार्गदर्शन सामग्रीहरू पनि उपलब्ध गराएको छ, जसले ग्राहकलाई आफ्नै मोबाइलबाट डिजिटल बैंकिङ सेवा प्रयोग गर्न सिक्न सहज बनाएको छ।

बैंकले आफ्ना डिजिटल प्लेटफर्महरूलाई सरल, सुरक्षित र प्रयोगकर्ता–मैत्री बनाउँदै ग्राहकको डाटा सुरक्षा तथा डिजिटल कारोबारको विश्वसनीयता कायम राख्न पनि विभिन्न सुरक्षा उपायहरू लागू गरेको छ। यसरी डिजिटल सचेतना, प्रयोगकर्ता–मैत्री प्रविधि र सुरक्षा उपायहरूको संयोजनमार्फत बैंकले डिजिटल बैंकिङ सेवाप्रति ग्राहकको विश्वास बढाउने र समाजमा डिजिटल वित्तीय साक्षरता विस्तार गर्ने प्रयास गरिरहेको छ।

फिनटेक कम्पनीहरूसँग सहकार्य गर्ने सन्दर्भमा सिटिजन्स बैंकको दृष्टिकोण के छ?

-बैंकले डिजिटल बैंकिङ सेवाहरूलाई अझ प्रभावकारी, नवीन र ग्राहक–मैत्री बनाउन फिनटेक कम्पनीहरूसँग सहकार्य गर्दै विभिन्न डिजिटल समाधानहरू विकास तथा विस्तार गरिरहेको छ। यस्तो सहकार्यबाट बैंकले नयाँ प्रविधि र नवप्रवर्तनलाई छिटो अपनाउन सक्ने भएको छ।

फिनटेकसँगको सहकार्यमार्फत बैंकले भर्चुअल क्रेडिट कार्ड, कनेक्ट आइपीएस, डिजिटल भुक्तानी प्रणाली, शेयर आवेदन लगायतका सेवाहरू ग्राहकसम्म पुर्‍याएको छ। यसले बैंकिङ सेवा अझ छिटो, सुरक्षित र पहुँचयोग्य बनाउनुका साथै डिजिटल वित्तीय सेवाको प्रयोगलाई पनि व्यापक बनाएको छ।

बैंकको दृष्टिकोणअनुसार फिनटेक कम्पनीहरूसँगको साझेदारीले डिजिटल नवप्रवर्तनलाई प्रोत्साहन गर्नुका साथै बैंकिङ सेवालाई आधुनिक प्रविधिसँग जोडेर ग्राहकको बदलिँदो आवश्यकताअनुसार सेवा विकास गर्न महत्वपूर्ण भूमिका खेल्ने विश्वास गरिएको छ।