तेलको मूल्यमा उछाल, अमेरिका–इरान तनावले ऊर्जा संकट चर्किने संकेत

काठमाण्डौ । अमेरिका र इरानबीचको वार्ता कुनै नयाँ सहमतिविना टुंगिएपछि एशियाली बजार खुल्ने बित्तिकै सोमबार अन्तर्राष्ट्रिय तेलको मूल्य पुनः प्रति ब्यारेल १०० डलरभन्दा माथि पुगेको छ।

विश्वव्यापी मानक ब्रेन्ट क्रूडको मूल्य ७.३ प्रतिशतले वृद्धि भई १०२.३० डलर पुगेको छ भने डब्लुटीआई क्रुडको मूल्य ८.७ प्रतिशतले बढेर १०४.९४ डलरमा कारोबार भइरहेको छ।

गत साता भएको वार्ता असफल भएपछि विश्व ऊर्जा आपूर्ति थप अस्थिर बन्ने चिन्ता बढेको छ। यसअघि गत बुधबार अमेरिका र इरानबीच सर्तसहित दुई साताको युद्धविराम सहमति भएपछि तेलको मूल्य १०० डलरभन्दा तल झरेको थियो। उक्त सहमतिमा विश्व ऊर्जा आपूर्तिको करिब पाँचौं हिस्सा ओसारपसार हुने महत्वपूर्ण जलमार्ग होर्मुज जलडमरू पुनः सञ्चालन गर्ने प्रावधान समावेश थियो।

तर, इरानले अमेरिकी–इजरायली आक्रमणको प्रतिकारस्वरूप सो जलमार्ग प्रयोग गर्ने जहाजहरूलाई लक्षित गर्ने चेतावनी दिएपछि अवस्था पुनः तनावग्रस्त बनेको छ। फेब्रुअरी २८ देखि सुरु भएको द्वन्द्वपछि तेल ढुवानी प्रायः ठप्प जस्तै बनेको छ, यद्यपि भारत र मलेसियाजस्ता केही देशहरूले आफ्ना जहाजका लागि सुरक्षित मार्ग सुनिश्चित गरेका छन्।

सिंगापुरस्थित नान्याङ टेक्नोलोजिकल विश्वविद्यालयका अर्थशास्त्री चुआ येओ ह्वीका अनुसार, ‘तेलको मूल्य उच्च रहिरहने सम्भावना छ, किनभने अब बजारको अपेक्षा नाकाबन्दी कत्तिको प्रभावकारी हुन्छ, ढुवानी अवरोध कत्तिको फैलिन्छ र कूटनीतिक पहल पुनः सुरु हुन्छ कि हुँदैन भन्ने कुरामा निर्भर छ।’

यसैबीच, एशियाली सेयर बजारमा गिरावट देखिएको छ। जापानको निक्केई २२५ सूचकांक ०.७ प्रतिशतले घट्दा दक्षिण कोरियाको कोस्पी सूचकांक १ प्रतिशतले तल झरेको छ। मध्यपूर्वी तेलमा निर्भर एशियाली अर्थतन्त्रहरू यस संकटबाट विशेष प्रभावित भएका छन्।

अमेरिकी सेयर बजारका फ्युचर्सहरूले पनि कमजोर सुरुवातको संकेत दिएका छन्। हालका हप्ताहरूमा ऊर्जा बजार र वित्तीय बजार दुवैमा तीव्र उतारचढाव देखिएको छ, जसले लगानीकर्ताहरूको अनिश्चितता झल्काउँछ।

विश्लेषक साउल काभोनिकका अनुसार, ‘हालको आपूर्ति अवरोधको स्तर हेर्दा तेलको मूल्य अझै अपेक्षाभन्दा कम छ, किनभने बजार अझै ढुवानी पुनः सुचारु हुने आशामा छ। तर यदि त्यसो भएन भने मूल्य थप बढ्ने निश्चित छ।’

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानी बन्दरगाहतर्फ जाने वा त्यहाँबाट बाहिरिने सबै जहाजहरूलाई नाकाबन्दी गर्ने घोषणा गरेका छन्। अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्डले सोमबारदेखि उक्त कदम लागू हुने जनाएको छ।

उता, इरानले कुनै पनि दबाब नस्वीकार्ने स्पष्ट पारेको छ। इरानी इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सले जलडमरू क्षेत्रमा सैन्य गतिविधि बढेमा कडा प्रतिक्रिया दिने चेतावनी दिएको छ।

यो विकसित परिस्थितिले आगामी दिनहरूमा विश्व ऊर्जा बजारमा थप अस्थिरता ल्याउने संकेत देखिएको छ।